Poszkodowani w wypadku przy pracy mogą wystąpić z pozwem zbiorowym

Pracownicy nie mogą występować z powództwami zbiorowymi w sprawach, w których podstawą ich roszczeń są przepisy prawa pracy (np. wynagrodzenie za nadgodziny). Przesądza o tym ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (DzU z 2010 r. nr 7, poz. 44, dalej ustawa).

Niewłaściwe byłoby jednak generalizowanie, że prawo pracy wyklucza dochodzenie przez podwładnych roszczeń od pracodawcy.

Zamknięty katalog

Zgodnie z definicją legalną postępowania grupowego jest to sądowe postępowanie cywilne, w których dochodzone są roszczenia jednego rodzaju, przez co najmniej dziesięć osób. I do tego roszczenia te muszą być oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej.

Ponadto ustawę można stosować do spraw o roszczenia o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych. W sprawach o roszczenia pieniężne postępowanie grupowe dopuszczalne jest jedynie wtedy, gdy wysokość roszczenia każdego członka grupy została ujednolicona w podgrupach liczących co najmniej dwie osoby.

Biorąc to pod uwagę, po spełnieniu pozostałych przesłanek przy zakwalifikowaniu sprawy, z której pracownicy wywodzą roszczenia jako jednej z wymienionych w art. 1 ust. 2 ustawy, nie ma przeszkód zabraniających im dochodzenia roszczeń od pracodawcy w powództwie grupowym.

Odrzucić należy możliwość zakwalifikowania sprawy między pracownikiem a pracodawcą jako sprawy o ochronę konsumentów czy z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Nie wolno jednak wykluczać uznania sprawy między pracownikiem a pracodawcą jako tej o roszczenie z tytułu czynów niedozwolonych.

Zakres odpowiedzialności

Analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego pozwala wyróżnić zdarzenia otwierające drogę do dochodzenia odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej. Po pierwsze, będzie to wypadek przy pracy (mimo kontrowersji, jakie wzbudza podstawa prawna stosowania odpowiedzialności uzupełniającej w tym wypadku - w orzecznictwie akceptuje się odpowiedzialność pracodawcy z tego tytułu na podstawie przepisów reżimu deliktowego).

Po drugie, chodzi o bezprawne rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę bez wypowiedzenia.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05)

dopuścił odpowiedzialność z tej racji. Nie wskazał jednak, czy należy stosować przepisy odpowiedzialności kontraktowej, czy deliktowej. Rozstrzygnął to

SN w wyroku z 28 stycznia 2009 r. (I PK 135/08).

Opowiedział się za stosowaniem przepisów o odpowiedzialności deliktowej.

Należy jeszcze zwrócić uwagę na rozstrzygnięcie SN z 11 czerwca 2003 r. (I PK 273/02). Zgodnie z nim naruszenie przez pracodawcę zasad współżycia społecznego (uczciwego działania, dobrych obyczajów, przyzwoitości, lojalności wobec pracownika) stanowi czyn niedozwolony (art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

W stanie faktycznym, w którym wydano ten wyrok, działając świadomie i celowo, pracodawca doprowadził do utraty przysługujących pracownicy uprawnień do odprawy, namawiając ją, aby napisała „prośbę o rozwiązanie z nią stosunku pracy" z datą wsteczną. Gdyby angaż został rozwiązany w terminie wynikającym z kodeksu pracy, kobieta nabyłaby prawo do odprawy.

Jedyna możliwość

Mimo wprowadzenia do projektu ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym poprawek, które miały m.in. uniemożliwiać występowanie przez pracowników przeciwko pracodawcom z pozwami grupowym, w szczególnych sytuacjach będzie to dopuszczalne.

Chodzi o przypadki uprawniające podwładnego do dochodzenia odszkodowania na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej (przy spełnieniu pozostałych przesłanek). Biorąc pod uwagę konieczność dochodzenia w tym postępowaniu roszczeń przez co najmniej 10 osób, w praktyce instytucja ta sprawdzić się może w razie wypadku przy pracy, w którym poszkodowanych będzie co najmniej 10 pracowników.

Warunki do spełnienia

Przesłanki dopuszczalności złożenia pozwu grupowego:

1. roszczenia są jednorodzajowe

2. roszczeń dochodzi co najmniej dziesięć osób

3. roszczenia oparte są na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej

4. wysokość roszczeń została ujednolicona.