Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 27 listopada 2007 r. (SK 18/2005
;
DzU z 2007 r. nr 225, poz. 1672
) przyznał co prawda prawo występowania o odszkodowanie cywilne osobie, która wywalczyła odszkodowanie za rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozstaniu w tym trybie. Jednak wymówienie to zwykły sposób ustania zatrudnienia, który nie powoduje drastycznej straty zarobków.
Dlatego pracownik, który dostał wypowiedzenie niezgodne z prawem lub bezzasadne oraz uzyskał przed sądem przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie ma szans na odszkodowanie cywilne (uchwała SN w składzie siedmiu sędziów z 18 czerwca 2009 r., I PZP 2/2009; OSNP 2010/1-2/1).
Z tą uchwałą koresponduje wyrok SN z 18 października 2005 r. (SK 48/2003). Zgodnie z nim osobie, która wygrała przed sądem odszkodowanie z racji wadliwego wypowiedzenia stałej umowy o pracę przez zakład, nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie cywilne.
Potrącenia z pensji
Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie podlega ochronie przed potrąceniami określonej w art. 87–91 k.p. W chwili przywrócenia danej osoby przez sąd do pracy na dotychczasowych warunkach i orzeczenia jej prawa do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy odprawa z racji zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika oraz odszkodowania z tytułu rozwiązania stosunku pracy stają się świadczeniami nienależnymi.
Zlikwidowane zostają bowiem podstawy i przyczyny przyznania tych rekompensat. W związku z tym, wypłacając zwolnionemu wynagrodzenie za czas pozostawania bez zajęcia, szef może je obniżyć o kwoty uiszczonych mu odpraw i odszkodowań z racji ustania zatrudnienia, w tym pakietowych (wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., II PK 117/2008; LexPolonica 2467897).
Podobnie uznał SN w wyrokach z: 5 października 2007 r. (II PK 29/2007; LexPolonica 1875503) i 26 czerwca 2006 r. (II PK 330/2005; OSNP 2007/13-14/ 188).
Przykład
Pracodawca złożył panu Grzegorzowi, chronionemu pracownikowi, wypowiedzenie stałej umowy o pracę. W dniu rozwiązania stosunku pracy wypłacił mu 4200 zł odprawy za zwolnienie z przyczyn niedotyczących pracownika oraz 5000 zł dodatkowego odszkodowania z tytułu rozstania na podstawie obowiązującego w spółce pakietu socjalnego.
Przed sądem pracy zwolniony wygrał wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy, co dawało kwotę około 30 000 zł. Z sumy tej pracodawca ma prawo odjąć uiszczone odprawę i pakietowe odszkodowanie (30 000 zł – 4200 zł – 5000 zł).
Tak pomniejszone wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (20 800 zł) wypłaci pracownikowi po podjęciu przez niego pracy w wyniku przywrócenia na posadę przez sąd.
Niezbyt wysokie oprocentowanie
Ewentualne odsetki za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy należą się dopiero od daty podjęcia przez zwolnionego pracy w wyniku wyroku przywracającego go do pracy (wyrok SN z 6 stycznia 2009 r., II PK 117/2008; LexPolonica 2467897).
Podobnie orzekł SN w wyroku z 12 lipca 2005 r. (II PK 363/ 2004; OSNP 2006/7-8/111).
Pełnopłatność dla chronionych
Podwładnym podlegającym szczególnej ochronie przed zwolnieniem zgodnie z odrębnymi przepisami – np. związkowcom czy kobietom w ciąży – którzy dostali wypowiedzenie stałych umów o pracę niezgodne z prawem lub nieuzasadnione, należy się wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez zajęcia.
Nie dotyczy to jednak osób, którym np. zatrudnienie w zakładzie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego gwarantuje układ zbiorowy pracy.
Dzieje się tak, ponieważ do odrębnych przepisów regulujących wzmożoną trwałość stosunku pracy zalicza się tylko ustawy i akty wykonawcze. Nie kwalifikuje się do nich postanowień układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów (wyrok SN z 14 listopada 2008 r., II PK 93/2008; OSNP 2010/9-10/115).
Podobnie orzekł SN w wyroku z 26 lutego 2008 r. (II BP 36/2007; OSNP 2009/ 11-12/138) odnośnie do porozumienia zbiorowego ustanawiającego gwarancje zatrudnienia pracowników.
Przykład
Funkcjonujące w przedsiębiorstwie porozumienie zbiorowe zapewnia pracownikom zachowanie dotychczasowych posad przez trzy lata, czyli do końca czerwca 2013 r. Gdyby pracodawca zwolnił kogoś w okresie ochronnym za wypowiedzeniem, musiałby mu wypłacić 100 000 zł odszkodowania.
Z powodu zachwiania płynności ekonomicznej zakładu wypowiedzenie dostała pani Agata, zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Domagała się przed sądem odszkodowania określonego w porozumieniu, przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach oraz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.
Sąd przywrócił ją do pracy, przyznał odszkodowanie i wynagrodzenie za dwa miesiące pozostawania bez zajęcia (4500 zł). Jednocześnie zaznaczył, że odszkodowanie szef może pomniejszyć o kwotę należnego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Tytułem odszkodowania i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy powinien wypłacić 95 500 zł (100 000 zł – 4500 zł).
Przykład
Pracodawca opisany w poprzednim przykładzie wręczył też wymówienie stałej umowy o pracę panu Mirosławowi.
Tego, będącego chronionym działaczem związkowym, sąd przywrócił go do pracy i orzekł na jego rzecz odszkodowanie z porozumienia oraz wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy (ok. 36 000 zł). Pan Mirosław korzysta bowiem ze szczególnych gwarancji zatrudnienia z art. 32 ustawy o związkach zawodowych.
W tej sytuacji kwotę wypłacanego odszkodowania szef ma prawo obniżyć tytułem uiszczanego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. W sumie powinien mu z tej racji wypłacić około 64 000 zł (100 000 zł – 36 000 zł).
Gwarancje dla ciężarnej
Pracownicy w ciąży, zwolnionej wadliwie za wypowiedzeniem szefa, która zawiadomiła go o brzemiennym stanie już po rozwiązaniu stosunku pracy, inaczej należy liczyć okres, za który należy się jej wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Stosuje się do niej zasadę przysługiwania zarobku za cały okres pozostawania bez pracy, ale czas ten biegnie od daty poinformowania zakładu o ciąży.
Wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez posady dostaje ona od dnia zawiadomienia pracodawcy o ciąży do dnia uprawomocnienia się wyroku przywracającego ją do pracy na dotychczasowych warunkach (wyrok SN z 19 sierpnia 2005 r., II PK 389/04, OSNP 2006, nr 11-12/174).
Podobnie uznał SN w wyroku z 5 stycznia 1988 r. (I PRN 74/87, Sł. Prac. 1988/ 5/28). Uznał wówczas, że brak powiadomienia zakładu o ciąży przed datą rozwiązania umowy ma jedynie znaczenie przy rozpoznawaniu roszczenia kobiety o wynagrodzenie za czas, kiedy pozostawała bez pracy.
Zarobek w oczekiwaniu na powrót
Z okresu, za jaki przywróconemu do pracy przysługuje wynagrodzenie za cały czasu pozostawania bez pracy, nie odlicza się czasu, w którym zwolniony w wyniku wadliwego wypowiedzenia szefa świadczył pracę w innej firmie. Wynagrodzenia za czas pozostawania bez posady nie zmniejsza się o zarobki, jakie uzyskał od innego pracodawcy podczas oczekiwania na powrót do firmy, która się z nim nieprawidłowo rozstała.
„Użycie w art. 47 kodeksu pracy określenia «wynagrodzenie» za cały czas pozostawania bez pracy oznacza przyznanie prawa do pełnego wynagrodzenia za taki okres, w którym pracownik miałby prawo do wynagrodzenia, gdyby pozostawał w rozwiązanym stosunku pracy. Okresem takim jest okres, w którym pracownik mógł wykonywać pracę, tzn. był gotów do podjęcia jej świadczenia, a wynagrodzenia za pracę został pozbawiony wyłącznie wskutek bezprawnej odmowy dopuszczenia go do pracy.
Jedyną przyczyną utraty prawa do wynagrodzenia musi więc być wadliwe rozwiązanie stosunku pracy” (wyrok SN z 27 lutego 2007 r., II PK 211/2006; LexPolonica 1418097).
Z wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nie odliczamy jednak zasiłku chorobowego, jaki zwolniony pobierał u innego pracodawcy w trakcie pozostawania bez pracy w wyniku wadliwego wypowiedzenia poprzedniego zakładu (wyrok SN z 9 sierpnia 2006 r., III PK 53/2006; OSNP 2007/17-18/245).
Przykład
Pan Edward, będący społecznym inspektorem pracy, dostał wypowiedzenie, które upłynęło z końcem lipca 2012 r. Pracownik złożył pozew o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez zajęcia, ponieważ należy do szczególnie chronionych zgodnie z art. 13 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (DzU nr 35, poz. 163 ze zm.).
Załóżmy, że wygrał przed sądem to, czego żądał, a wyrok przywracający go do pracy na poprzednich warunkach uprawomocni się 23 sierpnia 2013 r. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do 23 sierpnia 2013 r. pan Edward dostał:
- 3700 zł zasiłku chorobowego z tytułu zatrudnienia w zakładzie, który go wadliwie zwolnił, za okres 1 sierpnia – 30 września 2012 r.,
- 6000 zł wynagrodzenia za pracę, jaką podjął u nowego pracodawcy od 15 kwietnia 2013 r.,
- 2720 zł zasiłku chorobowego z tytułu zatrudnienia u nowego pracodawcy, za okres od 5 lipca do 23 sierpnia 2013 r.
Orzekając wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy, sąd nakazał z okresu, za jaki ono przysługuje, odjąć okres 1 sierpnia – 30 września 2012 r., za który pracownik pobrał zasiłek chorobowy z racji pracy w zakładzie, który nieprawidłowo się z nim rozstał. Okres ten nie ulega skróceniu o czas trwania nowego zatrudnienia ani o czas przebywania na zasiłku chorobowym z tytułu nowego zatrudnienia.
Z zarządu na aut
Odwołanemu członkowi zarządu spółki zatrudnionemu na podstawie stałej umowy o pracę, będącemu jednocześnie pracownikiem szczególnie chronionym, który dostał wadliwe wymówienie, nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy. W zamian za to sąd przyznaje mu odszkodowanie z racji nieprawidłowego wypowiedzenia, ale w wysokości zarobku za cały czas pozostawania bez pracy.
Odszkodowanie nie podlega w tej sytuacji limitom określonym w art. 47
1
k.p.
(wyrok SN z 9 sierpnia 2006 r., III PK 53/2006; OSNP 2007/17-18/245).
