Użytkowanie wieczyste to instytucja prawa cywilnego, opisana w art. 232 § 1 kodeksu cywilnego.
Zgodnie z nim grunty stanowiące własność Skarbu Państwa a położone w granicach administracyjnych miast oraz grunty Skarbu Państwa położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki, a także grunty stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym i osobom prawnym.
Bez wysokich kosztów
W warunkach współczesnej gospodarki rynkowej tak skonstruowany przepis o możliwości korzystania z gruntu niewątpliwie jest rozwiązaniem korzystnym. W szczególności przynosi ono pożytki przedsiębiorcom oraz inwestorom. Instytucja użytkowania wieczystego pozwala bowiem na korzystanie z gruntu czy władanie nieruchomością – często w bardzo dobrych lokalizacjach w centrum miasta – bez konieczności poniesienia pełnych, zwykle bardzo wysokich, kosztów nabycia tych nieruchomości.
Z drugiej jednak strony prawo własności nieruchomości daje przedsiębiorcy możliwość pełnego, nieograniczonego dysponowania, rozporządzania tą nieruchomością, chociażby poprzez dokonanie intratnej sprzedaży gruntu w centrum miasta, a użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu w określonym czasie (zazwyczaj 99 lat) oraz w granicach określonych przez odpowiednie akty prawne, zasady współżycia społecznego i zasady określone w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste.
Jednakże przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, które odbywa się na podstawie przepisów ustawy z 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (DzU nr 175, poz. 1459, z późn. zm.; dalej „ustawą”) – do tej pory wiązało się z koniecznością spełnienia przez wnioskodawcę szeregu warunków, by mógł z roszczeniem o przekształcenie występować.