Wypadek w drodze do domu liczy się od zamknięcia zakładowej bramy

Jeśli pracownik spadnie z krzesła podczas wyjmowania z szafy stojącej przy jego biurku segregatora z dokumentami i zwichnie kostkę, będziemy mieli do czynienia z wypadkiem przy pracy. A jeżeli wyjdzie z firmy podczas przerwy, aby kupić kanapkę, i potrąci go samochód, wskutek czego dozna urazu kręgosłupa? Albo jadąc w delegację, będzie miał wypadek samochodowy, podczas którego stłucze głowę?

Czy to także są wypadki przy pracy? Pierwszy nie. Drugi tak. Dlaczego?

Zobaczmy, co mówią przepisy.

[srodtytul]Zwykłe czynności i polecenia[/srodtytul]

O wypadkach przy pracy mówi [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=6CDD26E09AE9D37A017DFAE326A69CF8?id=167515]ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (DzU nr 199, poz. 1673 ze zm.; ustawa wypadkowa)[/link]. Zgodnie z jej art. 3 ust. 1 są to nagłe zdarzenia wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiły w związku z pracą:

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,

- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,

- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Ponadto jako wypadek przy pracy należy traktować wypadek, któremu pracownik uległ:

- w czasie podróży służbowej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań,

- podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony,

- przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

[b]Osoba, która wskutek wypadku przy pracy doznała stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, może liczyć na jednorazowe odszkodowanie. Może także ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne.[/b] Przysługuje ono ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

[b]Ponadto na podstawie ustawy wypadkowej przyznawana jest renta z tytułu niezdolności do pracy[/b] dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Ale to jeszcze nie wszystko. A to dlatego, że zgodnie z art. 237[sup]1[/sup] § 2 kodeksu pracy poszkodowanemu przysługuje od pracodawcy odszkodowanie za utratę lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku (np. protez, okularów) i przedmiotów niezbędnych do wykonywania pracy, z wyjątkiem pojazdów samochodowych, a także wartości pieniężnych.

[b]Pracodawcy powinni też pamiętać, że mogą odpowiadać za skutki wypadku przy pracy swojego pracownika na podstawie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących czynów niedozwolonych.[/b] Pracownikowi, który chce dochodzić roszczeń cywilnoprawnych z tytułu wypadków przy pracy, powinien jednak najpierw wystąpić o przyznanie świadczeń wynikających z ustawy wypadkowej. Jak wskazał bowiem[b] Sąd Najwyższy w wyroku z 29 lipca 1998 r. (II UKN 155/98), pracownik nie może dochodzić odszkodowania i renty na podstawie przepisów kodeksu cywilnego przed rozpoznaniem jego roszczeń o świadczenia przysługujące na podstawie przepisów ustawy wypadkowej.[/b]

Natomiast [b]ustawa wypadkowa nie pozwala na przyznawanie przewidzianych w niej należności ubezpieczonym, którzy ulegli wypadkom w drodze do lub z pracy[/b]. To ważna informacja. W takich sytuacjach zastosowanie mają przepisy [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=3AEF0F5BD9455A085E8BD73EE1371829?id=172511]ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).[/link]

[srodtytul]Miejsce wykonywania działalności[/srodtytul]

Zgodnie z art. 57b ustawy o emeryturach i rentach w FUS nieszczęśliwe zdarzenie zostanie uznane za wypadek w drodze do pracy lub z pracy, jeżeli było nagłe, zostało wywołane przyczyną zewnętrzną i nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności będącej podstawą ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została przerwana.

Przy czym uważa się, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, mimo że droga została przerwana, jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, a także wówczas, gdy droga, nie będąc najkrótszą, była dla ubezpieczonego ze względów komunikacyjnych najdogodniejsza.

Na przykład [b]Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 10 kwietnia 2002 r. (III AUa 163/02)[/b] wyjaśnił, że nieznaczne wydłużenie drogi do pracy ze względu na jej dogodniejszy dla pracownika przebieg nie stoi na przeszkodzie uznaniu zdarzenia za wypadek w drodze do pracy.

Profesor Inneta Jędrasik-Jankowska w artykule „Wypadek w drodze do pracy lub z pracy” (Praca i Zabezpieczenie Społeczne nr 11, poz. 20 z 2003 r.) wyjaśniła natomiast, że [b]droga z pracy do domu ma być drogą najkrótszą lub dłuższą, ale najdogodniejszą. Wybór drogi najdogodniejszej należy do ubezpieczonego.[/b] Jeśli droga dłuższa nie będzie mogła być z żadnych względów usprawiedliwiona, to ochrona skończy się wcześniej (czyli zanim ubezpieczony dotrze do domu) w miejscu, do którego ubezpieczony udawał się po wyjściu z pracy, np. kino, ośrodek zdrowia itp.

Sędzia Ryszard Sadlik w artykule „Wypadek w drodze do (z) pracy i związane z nim świadczenia” (Sł. Pracow. nr 9, poz. 17 z 2007 r.) przyznał także, że wydłużenie drogi do lub z pracy ze względu na jej dogodniejszy dla ubezpieczonego przebieg (np. lepsze połączenie autobusowe lub mniej zatłoczone ulice) nie stoi na przeszkodzie w uznaniu zdarzenia za wypadek w drodze do pracy.

[b]Zatem dla oceny, czy wypadek zdarzył się w drodze do pracy, nie jest przesądzające to, że ubezpieczony odbywał drogę w kierunku przeciwnym do miejsca zamieszkania, lecz to, czy droga ta jest drogą najkrótszą lub drogą dla niego najdogodniejszą komunikacyjnie[/b].

Natomiast za [b]uzasadnioną życiowo można uznać przerwę w drodze do pracy lub z pracy, która powstała w celu załatwienia sprawy niecierpiącej zwłoki, pilnej czy zaległej, [/b]która przede wszystkim dotyczy ubezpieczonego czy jest istotna dla organizowania jego życia osobistego lub ważna z przyczyn zdrowotnych (np. zakup potrzebnych leków).

Ale nie będzie to np. podjęcie dodatkowego zatrudnienia [b](wspomniany wyrok SA w Katowicach z 26 czerwca 1997 r.) [/b]czy udział w spotkaniu towarzyskim[b] (wyrok Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1997 r., II UKN 383/97).[/b]

[srodtytul]Kiedy początek, a kiedy koniec[/srodtytul]

Przepisy nie określają początku i końca drogi do pracy i z pracy. Na tym tle powstaje wiele praktycznych wątpliwości. Z pomocą przychodzi orzecznictwo, a także poglądy ekspertów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z nimi uznaje się, że [b]droga ta rozpoczyna się z chwilą opuszczenia przez pracownika mieszkania (zamknięcia drzwi domu) lub bramy zakładu pracy i kończy się również na granicy terenu władztwa zakładu pracy czy też progu domu (mieszkania) pracownika.

Tak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 1997 r. (II UKN 57/96) oraz w wyroku z 22 stycznia 1998 r. (II UKN 462/97)[/b].

Natomiast prof. Inneta Jędrasik-Jankowska we wspomnianym tekście „Wypadek w drodze do pracy lub z pracy” stwierdziła, że „wypadek w drodze do pracy lub z pracy” to termin techniczno-prawny na określenie zachorowania, urazu lub śmierci w wyniku zadziałania na ubezpieczonego przyczyny zewnętrznej w czasie, gdy pokonywał on przestrzeń między miejscem wykonywania pracy (sfera spraw zawodowych) a domem (sfera spraw prywatnych). Pojęcie to służy szczególnej ochronie pracownika podczas tego przemieszczania się.

[wyimek][b]30 tys. zł grzywny[/b] grozi osobie odpowiedzialnej za stan BHP, która nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny[/wyimek]