Informacje o skali środków, które Polska może otrzymać w latach 2007 – 2013 w ramach polityki spójności Unii Europejskiej – ponad 67 mld euro z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności – oraz doświadczenia z wdrażania programów operacyjnych w latach 2004 – 2006 (zwłaszcza Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego) mocno rozbudziły oczekiwania samorządów na możliwość dofinansowania przedsięwzięć ważnych dla społeczności lokalnych. Zdecydowana większość gmin i powiatów korzystała już ze środków unijnych (pomocowych, np. Phare czy SAPARD czy strukturalnych – dostępnych po przystąpieniu Polski do Unii), władze zaś pozostałych samorządów musiały często tłumaczyć się przed wyborcami z braku efektywności w ubieganiu się o te środki.
Oczekiwania samorządów są w pełni uzasadnione. Znaczna część ze wspomnianej kwoty ponad 67 mld euro trafi do samorządów terytorialnych na finansowanie infrastruktury transportowej (np. budowa i modernizacja dróg) i ochrony środowiska (sieć wodociągowa i kanalizacyjna, oczyszczalnie ścieków), rozwój turystyki i kultury, infrastrukturę społeczną (szkoły, baseny, szpitale, domy kultury), wspieranie przedsiębiorczości (uzbrajanie terenów, tworzenie inkubatorów przedsiębiorczości itp.), poprawę poziomu edukacji dla dzieci i dorosłych (finansowanie zajęć dodatkowych, tworzenie pracowni internetowych) oraz aktywną walkę z bezrobociem.
Dla rozpoczęcia starań o te środki niezbędna jest przede wszystkim znajomość nowych zasad uruchamiania środków z Unii; zmieniły się m.in. układ źródeł finansowania i instytucji przyznających dofinansowanie; nazwy i struktura kluczowych dokumentów, typy projektów i tzw. zasady kwalifikowalności wydatków.
Fundusze dla samorządów będą dostępne przede wszystkim w ramach regionalnych programów operacyjnych (za realizację których będą odpowiadały samorządy wojewódzkie) oraz krajowych programów operacyjnych: „Infrastruktura i środowisko”, „Innowacyjna gospodarka”, „Kapitał ludzki”, „Rozwój Polski wschodniej” oraz programów współpracy transgranicznej.
Na mapie podmiotów zaangażowanych w wydatkowanie środków z Unii pojawiły się nowe nazwy instytucji: certyfikująca, audytowa czy pośrednicząca II stopnia, zwiększyła się zdecydowanie (kosztem wojewodów) rola zarządów województw. Zmieniły się nazwy dokumentów ważnych dla beneficjentów: zamiast „Uzupełnienia programu” będziemy mieli do czynienia ze „Szczegółowym opisem priorytetów programu operacyjnego”; nowe są wzory wniosków o dofinansowanie, umów i sprawozdań.
