Sygnaliści: Donoszenie w dobrej wierze nadal słabo chronione

Istotą stosunku pracy jest jej wykonywanie pod kierownictwem pracodawcy (art. 22 § 1 k.p.). Dlatego pracodawca jest uprawniony do jej organizowania (określania zasad świadczenia pracy), czego elementem jest możliwość wydawania pracownikowi poleceń, a podstawowym obowiązkiem etatowca jest stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami lub umową o pracę (art. 100 § 1 k.p.).

Co się jednak stanie, gdy pracodawca dopuszcza się pewnych nieprawidłowości (np. popełnia przestępstwo), a zatrudniony, który jest tego świadkiem, nie godzi się na takie postępowanie? Czy etatowiec musi być bezwzględnie posłuszny szefowi?

Granice posłuszeństwa

Pracownik, który zauważy nieprawidłowości w swojej firmie, kierując się jego dobrem, powinien w pierwszej kolejności zwrócić się wewnątrz zakładu z prośbą o wyjaśnienie niepokojących go zjawisk. W praktyce jednak brak odpowiednich regulacji, a przede wszystkim realnie grożące działania odwetowe, hamują ujawnianie uchybień przez zatrudnionych. To, czego boją się oni obecnie najbardziej, to utrata pracy. Poważnym zagrożeniem są też różne szykany, szkalowanie, które dotkną zarówno sygnalistę, jak i jego rodzinę. Co więcej, nagłaśniane przypadki sygnalistów pokazują, że osoby te zaraz po powiadomieniu o nieprawidłowościach otrzymują wypowiedzenie, najczęściej z uzasadnieniem wskazującym na likwidację stanowiska pracy czy redukcję etatów. W sądzie jest im natomiast niezwykle trudno wykazać prawdziwy powód rozstania. Ponieważ nie ma odpowiedniej ochrony, tak niewiele osób w Polsce, w porównaniu z innymi krajami, decyduje się ujawniać zauważone przez siebie uchybienia w zakładach.

Nie taki szlachetny

Odnosząc się do działań podjętych przez Hervé Falcianiego, to zgodnie z informacjami ujawnionymi przez media, pracownik nie tyle kierował się dobrem publicznym, co korzyściami osobistymi. Miały one płynąć z późniejszej sprzedaży danych, w tym bankowi w Libanie. Informatyk liczył na zyski wynikające ze swojej działalności. Takie stanowisko prezentują władze Szwajcarii, które zarzucają mu popełnienie przestępstwa sprzedaży tajnych informacji innym instytucjom finansowym. Sam pracownik wskazuje, że jest to sposób obrony byłego pracodawcy, ale nadal czuje ogromną satysfakcję, że udało mu się spełnić obywatelski obowiązek.

Nie przesądzając, która strona ma rację, oraz czy Falcianiego można traktować jako bohatera, istotne jest ustalenie, czym tak naprawdę kierował się, kopiując dane bankowe, a następnie przekazując je mediom i fiskusowi. Gdyby w rzeczywistości próbował skorzystać z tych informacji wyłącznie po to, aby osiągnąć korzyści osobiste, nie można byłoby go nazywać sygnalistą w świetle podanej definicji. W takiej sytuacji działałby wyłącznie w celu przysporzenia własnej korzyści majątkowej. Ocenę sytuacji komplikuje to, że gdy faktycznie pozyskiwał te dane i podjął działania mające na celu ich sprzedaż, co okazało się nieskuteczne, bez ekwiwalentu zdecydował się ujawnić je prasie czy organom ścigania. Takie postępowanie należałoby raczej oceniać w odniesieniu do faktycznego wykorzystania pozyskanych informacji. Jednak pierwotny zamiar i wcześniej podjęte kroki pewnie rzutowałyby na zakres ochrony podwładnego i nie uchroniłyby go przed odpowiedzialnością czy to cywilną, czy karną z tego tytułu.