Umowa pożyczki: co zapisać w kontrakcie, kto płaci podatek

Umowa pożyczki jest jedną z najbardziej popularnych umów spotykanych w obrocie gospodarczym. Jest jednocześnie podstawową i najprostszą czynnością kredytową. Z reguły np. przedsiębiorca zawiera ją, gdy potrzebuje środków finansowych na podjęcie lub kontynuowanie działalności gospodarczej albo zakup określonych przedmiotów czy maszyn. O czym jednak warto pamiętać, decydując się na podpisanie takiej umowy? Jaka jest jej istota?

Umowa pożyczki jest umową, w ramach której dający pożyczkę (pożyczkodawca) zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę (pożyczkobiorcy) określoną ilość pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Co warto zapisać

Sporządzając umowę pożyczki, należy pamiętać nie tylko o tym, co zawrzeć w umowie, ale też w jakiej formie ją sporządzić. W przypadku mniejszych wartości umowa może być sporządzona w dowolnej formie. Jednak jeżeli wartość pożyczki przekracza pięćset złotych, musi mieć ona formę pisemną. Niezachowanie tej formy nie oznacza nieważności umowy, jednak w przypadku sporu sądowego ogranicza możliwość przeprowadzenia dowodu.

Wyjątek od tej zasady stanowią umowy pożyczki konsumenckiej oraz pożyczki zawierane z bankiem, które powinny być w formie pisemnej, niezależnie od ich wartości.

W umowie pożyczki należy określić jej strony – dane pożyczkobiorcy i pożyczkodawcy oraz przedmiot umowy, czyli określoną kwotę pieniędzy lub ilość pożyczonych rzeczy. Prawo nie wymaga, aby strony określiły termin, w jakim przedmiot pożyczki winien być wydany i w jakim powinien zostać zwrócony. W interesie stron jest jednak precyzyjne określenie tych terminów.

Gdy nie określono terminu zwrotu

W przypadku braku takich zapisów, pożyczkobiorca może wezwać pożyczkodawcę do wydania przedmiotu pożyczki, a pożyczkodawca ma obowiązek wydać go niezwłocznie. W sytuacji, gdy nie określono terminu zwrotu pożyczki, pożyczkobiorca obowiązany jest zwrócić ją w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu umowy przez dającego pożyczkę.

Za jakie wynagrodzenie

Do elementów istotnych umowy pożyczki nie należy wynagrodzenie. W praktyce jednak umowy pożyczki mają charakter odpłatny. Wynagrodzenie pożyczkodawcy może przybrać różną postać. Podstawową formą wynagrodzenia jest obowiązek zapłaty odsetek jako określonego procentu od pożyczonego kapitału. W obrocie można również spotkać inne formy, np. zapłata określonej kwotowo sumy pieniężnej, czy udział w zysku, osiąganym przez pożyczkobiorcę w związku z używaniem przedmiotu pożyczki.

Warto zwrócić uwagę na to, że jeżeli strony przewidziały w umowie obowiązek zapłaty odsetek od pożyczki, to nie mają one w tym zakresie dowolności. Maksymalna wysokość odsetek nie może przekraczać czterokrotności stopy lombardowej NBP. Wszelkie postanowienia umowne dotyczące odsetek przekraczających wysokość odsetek maksymalnych są nieważne.

Podatek od czynności cywilnoprawnych

Umowa pożyczki jest opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 2 proc. kwoty pożyczki. Stawka ta może zostać zwiększona do tzw. stawki sankcyjnej 20 proc., jeżeli przed organem podatkowym/organem kontroli skarbowej w toku postępowania kontrolnego podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a należny podatek od tej czynności nie został zapłacony.

Podatnikiem jest pożyczkobiorca. Podatek należy obliczyć i wpłacić do właściwego urzędu skarbowego (US) w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy. Pożyczkobiorca jest zobowiązany także złożyć w US deklarację podatkową.

Otrzymanie pożyczki wcale nie musi oznaczać dla pożyczkobiorcy konieczności poniesienia dodatkowego kosztu w postaci PCC, ponieważ istnieje wiele zwolnień od niego, np. pożyczki pieniężne na podstawie umowy pomiędzy określonymi osobami bliskimi (np. pożyczka otrzymana przez małżonka, dzieci, rodzeństwo), po spełnieniu określonych warunków czy pożyczka udzielona przez wspólnika spółce kapitałowej.