Wobec tego zasadne jest wyłączenie z regulacji zawartej w projektowanym art. 25a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej spraw prowadzonych na podstawie ustawy – Ordynacja podatkowa i pozostawienie kwestii pełnomocnictw ogólnych w tych sprawach odrębnej, przyszłej regulacji w ordynacji podatkowej (tak uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw – druk sejmowy nr 3938).
Z uzasadnieniem tym można polemizować. Niezależnie bowiem od słuszności tezy o konieczności opracowania kompleksowej regulacji w przedmiocie pełnomocnictw do spraw podatkowych, brak jest argumentów, które wyłączałyby możliwość weryfikacji przez organy podatkowe pełnomocnictw udzielonych przez jednoosobowych przedsiębiorców w CEiDG.
Ponadto, przepis ten może mieć charakter dyskryminujący, bowiem – jak wskazano wyżej – organy administracyjne powinny weryfikować umocowanie prokurentów (czyli pełnomocników przedsiębiorców wpisanych do rejestru) w rejestrze przedsiębiorców i to niezależnie od przedmiotu sprawy. Tymczasem weryfikacja przez te organy pełnomocników przedsiębiorców wpisanych do ewidencji została ograniczona do spraw innych niż podatkowe.
Innymi słowy, weryfikacja danych prokurenta w rejestrze przez organy podatkowe jest możliwa, natomiast polegająca na dokonaniu tożsamych czynności faktycznych weryfikacja pełnomocnika w ewidencji, jest przez ustawodawcę wyłączona wprost.
Decyduje zakres spraw
Aby powstał obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej niezbędne jest złożenie dokumentu w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym. Sprawą indywidualną z zakresu administracji publicznej jest każda, konkretna sprawa dotycząca konkretnego podmiotu, rozstrzygana przez organ administracji publicznej rządowej albo samorządowej.
Z kolei pod pojęciem postępowania sądowego należy rozumieć postępowanie prowadzone przed organami wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe (J. Zdanowicz, Komentarz do ustawy o opłacie skarbowej. Warszawa 2009).
W pojęciu postępowania sądowego mieści się również postępowanie egzekucyjne uregulowane w k.p.c. (wyrok WSA w Gliwicach z 16 września 2008 r., I SA/Gl 192/2008).
Jeżeli zatem pełnomocnictwo procesowe zostało złożone w postępowaniu rozpoznawczym przed sądem, to obejmuje ono także umocowanie do reprezentacji w postępowaniu egzekucyjnym, chyba że uprawnienie to wyłączono w jego treści.
Oznacza to, że nie jest konieczne złożenie nowego pełnomocnictwa w postępowaniu egzekucyjnym, a złożenie przez pełnomocnika jego kopii lub drugiego egzemplarza tego samego pełnomocnictwa w tym postępowaniu należy traktować jedynie jako informację dla organu egzekucyjnego, a nie jako nowe pełnomocnictwo.
W konsekwencji złożenie kopii pełnomocnictwa w postępowaniu egzekucyjnym nie implikuje ponownego obowiązku zapłaty opłaty skarbowej, jeżeli oryginał tego dokumentu lub uwierzytelniony odpis został złożony przy pierwszej czynności procesowej do akt sprawy i dokonano stosownej zapłaty opłaty skarbowej od tego dokumentu (wyjaśnienie Zastępcy Dyrektora Departamentu Podatków i Opłat Lokalnych z 29 marca 2007 r., PL-835/59/JB/07/153).
Tylko przed organami administracji i sądami
Opłacie skarbowej nie podlegają zatem pełnomocnictwa składane w toku innych postępowań niż prowadzone przez organy administracji publicznej, bądź wymiar sprawiedliwości.
Będą to zatem wszystkiego rodzaju sprawy cywilne, np. przetargi, aukcje, składanie ofert, itp., jak również postępowania prowadzone na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych (wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 6 czerwca 2012 r., KIO 1041/12).
Ustawodawca zwolnił również niektóre przypadki złożenia pełnomocnictwa w toku spraw administracyjnych, bądź sądowych, o czym w będzie mowa dalej.
Ustawa przewiduje zwolnienia
W ustawie o opłacie skarbowej ustawodawca zawarł różnego typu zwolnienia podmiotowe i przedmiotowe. Zostały one przedstawione w tabeli.
Zwolnieniem z opłaty skarbowej budzącym największe wątpliwości jest przypadek pełnomocnictwa (wypisu, odpisu lub kopii) upoważniającego do odbioru dokumentów.
W szczególności organy podatkowe wielokrotnie prezentowały stanowisko, że zwolnienie to nie dotyczy złożenia oryginału takiego pełnomocnictwa udzielonego w formie zwykłej pisemnej, a jedynie jego odpisu, wypisu lub kopii poświadczonych notarialnie lub przez uprawniony organ, bądź oryginału z podpisem notarialnie poświadczonym (pismo Zastępcy Dyrektora Departamentu Podatków Lokalnych z 22 kwietnia 2010 r., PL/LM/835/12/CHI/10/59).
Wydaje się jednak, że zwolnienie z opłaty powinno dotyczyć także oryginału pełnomocnictwa do odbioru dokumentów, udzielonego w zwykłej formie pisemnej.
Gdzie, dla kogo i jaka opłata
Organem właściwym w przedmiocie opłaty skarbowej, a zatem tym, na którego rachunek należy ją uiścić, jest organ gminy, na obszarze której dokonywana jest czynność podlegająca opodatkowaniu, a więc gdzie następuje złożenie dokumentu pełnomocnictwa lub prokury.
Zapłaty opłaty skarbowej dokonuje się natomiast w kasie właściwego organu podatkowego lub na jego rachunek. Obowiązek uiszczenia opłaty powstaje z chwilą złożenia dokumentu oraz spoczywa solidarnie na mocodawcy, pełnomocniku, przedsiębiorcy lub prokurencie.
Obecnie stawka opłaty skarbowej wynosi 17 złotych i powinna być liczona od każdego stosunku pełnomocnictwa (prokury) stwierdzonych w składanym dokumencie, co wynika wprost z treści części IV załącznika do ustawy.
Za każdą osobno
W przypadku zaś składania tego samego pełnomocnictwa do akt kilku postępowań, należy uiścić opłatę skarbową za każdym razem.
W orzecznictwie sądowym utrwalił się już bowiem pogląd, który odpowiada stanowisku wyrażonemu przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 11 kwietnia 2008 r. (II FSK 128/08), w którym sąd stwierdził, że brzmienie art. 137 § 3 zd. 1 ordynacji podatkowej nie pozostawia wątpliwości, iż pełnomocnik, chcąc występować w postępowaniu w takim charakterze, jest zobligowany do przedłożenia do akt konkretnej sprawy dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w cudzym imieniu i wyznaczającego jego zakres.
Bez względu na zakres udzielonego pełnomocnictwa, to pełnomocnik decyduje o tym, czy będzie zastępował stronę w zakresie, w jakim został umocowany. Tym samym złożenie dokumentu pełnomocnictwa do akt jednej z kilku spraw prowadzonych przez ten sam organ podatkowy, nawet gdy będzie to pełnomocnictwo ogólne, nie zwalnia pełnomocnika z obowiązku załączenia oryginału lub poświadczonej urzędowo kopii takiego dokumentu do akt kolejnej sprawy.
Podobny pogląd wyrażony został w wyroku NSA z 24 października 2007 r. (II FSK 1217/06).
Michał Koralewski radca prawny, wspólnik zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku
Zwolnieniem z opłaty skarbowej, które budzi największe wątpliwości, jest zwolnienie pełnomocnictwa (wypisu, odpisu lub kopii) upoważniającego do odbioru dokumentów.
Zdaniem organów podatkowych zwolnienie to nie dotyczy złożenia oryginału takiego pełnomocnictwa udzielonego w formie zwykłej pisemnej, a jedynie jego odpisu, wypisu lub kopii poświadczonych notarialnie lub przez uprawniony organ, bądź oryginału z podpisem notarialnie poświadczonym.
Należy się jednak zgodzić z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym
w Warszawie, który stwierdził, że dla zastosowania tego zwolnienia powinny zostać spełnione łącznie następujące przesłanki (wyrok z 20 stycznia 2011 r., VIII SA/Wa 890/10):
- składany dokument powinien być dokumentem oryginalnym, lub odpisem, wypisem lub kopią poświadczoną przez notariusza lub uprawniony organ,
- składany dokument powinien określać upoważnienie do odbioru dokumentów.
Sporny przepis (część IV załącznika do ustawy) stanowi, że zwolnieniu podlega „dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa oraz jego odpis, wypis lub kopia, poświadczony notarialnie lub przez uprawniony organ, upoważniające do odbioru dokumentów".
Z konstrukcji tego zapisu nie sposób zatem wywieść, aby dotyczył on pełnomocnictw z podpisem notarialnie poświadczonym (jak przyjęto w ww. piśmie z 22 kwietnia 2010 r.). Brak jest również przepisu, który przewidywałby formę szczególną dla tego typu pełnomocnictw. Racjonalne wydaje się również przyjęcie, że zwrot „poświadczony notarialnie" odnosi się do „odpisu, wypisu i kopii".
Ostatecznie, idąc tym tokiem rozumowania, należałoby przyjąć, że ów odpis mógłby zostać potwierdzony również przez inny „uprawniony organ", skoro przepis posługuje się koniunkcją łączną „poświadczony notarialnie lub przez uprawniony organ".
Argumenty te przemawiają, moim zdaniem, za zwolnieniem z opłaty skarbowej także oryginału pełnomocnictwa do odbioru dokumentów, udzielonego w zwykłej formie pisemnej.
