Bezpieczeństwo produktów: Obowiązki przedsiębiorcy związane z wprowadzeniem na rynek towaru niebezpiecznego

Za bezpieczeństwo produktów, które oferowane są konsumentom, odpowiadają ich producenci lub importerzy. Wynika to z przepisów ustawy o ogólnym bezpieczeństwie produktów (DzU z 2003 r. nr 229, poz. 2275 ze zm.). Zgodnie z jej art. 10 producent jest zobowiązany wprowadzać na rynek wyłącznie produkty bezpieczne.

Najważniejsze definicje

Jednak definicja producenta na potrzeby tych przepisów jest bardzo szeroka. Obejmuje bowiem zarówno przedsiębiorcę prowadzącego działalność polegającą na wytwarzaniu produktu, ale i każdą inną osobę, która występuje jako wytwórca, umieszczając na produkcie bądź do niego dołączając swoje nazwisko, nazwę, znak towarowy bądź inne odróżniające oznaczenie, a także osobę, która naprawia lub regeneruje produkt.

Ponadto za producenta uznaje się także przedstawiciela wytwórcy, a jeżeli taki nie został przez niego ustanowiony – importera produktu. To jednak też jeszcze nie wszystkie osoby, które mogą zostać uznane za producenta. Za bezpieczeństwo produktów może odpowiadać także każdy inny przedsiębiorca, który uczestniczy na dowolnym etapie procesu dostarczania lub udostępniania produktu, o ile jego działanie może wpływać na właściwości produktu związane z jego bezpieczeństwem.

Z kolei produkty bezpieczne to takie, które w zwykłych lub w innych, dających się w sposób uzasadniony przewidzieć, warunkach używania, z uwzględnieniem czasu korzystania z produktu, a także, w zależności od rodzaju produktu, sposobu uruchomienia oraz wymogów instalacji i konserwacji, nie stwarzają żadnego zagrożenia dla konsumentów lub stwarzają znikome zagrożenie, dające się pogodzić z ich zwykłym używaniem i uwzględniają wysoki poziom wymagań dotyczących ochrony zdrowia i życia ludzkiego. Towar, który nie spełnia wymogów tej definicji, nie jest produktem bezpiecznym.

Co decyduje

Oczywiście do stwierdzenia, że produkt nie jest bezpieczny, nie wystarcza sama możliwość osiągnięcia wyższego poziomu bezpieczeństwa lub dostępność innych produktów stwarzających mniejsze zagrożenie dla konsumentów. Natomiast przy ocenie tej uwzględnia się:

- cechy produktu, w tym jego skład, opakowanie, instrukcję montażu i uruchomienia, a także, biorąc pod uwagę rodzaj produktu, instrukcję jego instalacji i konserwacji,

- oddziaływanie na inne produkty, jeżeli można w sposób uzasadniony przewidzieć, że będzie on używany łącznie z innymi produktami,

- wygląd produktu, jego oznakowanie, ostrzeżenia i instrukcje dotyczące jego użytkowania i postępowania z produktem zużytym oraz wszelkie inne udostępniane konsumentowi wskazówki lub informacje dotyczące towaru,

- kategorie konsumentów narażonych na niebezpieczeństwo w związku z używaniem produktu, w szczególności dzieci i osoby starsze.

Istnieje wiele produktów, które mogą stwarzać potencjalne zagrożenie. Wystarczy wskazać np. na wszelkie urządzenia elektryczne. Jednak nie oznacza to, że będą produktami niebezpiecznymi. Wszystko zależy od jakości ich wykonania, sposobu montażu i postępowania z nimi. Dlatego właśnie tak wiele elementów jest branych pod uwagę przy ocenie tego, czy produkt jest bezpieczny, czy taki nie jest. I dlatego też w myśl cytowanego już art. 10 ustawy producent wprowadzający produkt na rynek polski jest zobowiązany dostarczyć konsumentowi informacje w języku polskim:

- umożliwiające mu ocenę zagrożeń związanych z produktem w czasie zwykłego lub możliwego do przewidzenia czasu jego używania, jeżeli takie zagrożenia nie są, przy braku odpowiedniego ostrzeżenia, natychmiast zauwa-żalne,

- dotyczące możliwości przeciwdziałania tym zagrożeniom.

Po stwierdzeniu błędu

Biorąc to wszystko pod uwagę, skala zagrożeń, jakie stwarza produkt, i to, co te zagrożenia wywołuje, może być bardzo różna. W związku z tym ich eliminacja bądź ograniczenie też może być dokonane różnymi środkami. Przede wszystkim to sam producent, mając świadomość, że produkt jest niebezpieczny, powinien go wyeliminować.

W tym celu może np. wstrzymać sprzedaż, doprecyzować informacje zawarte na produkcie lub jego opakowaniu, odnoszące się do tego, w jaki sposób należy z nim postępować. Ewentualnie przesłać (upowszechnić w inny sposób) takie uzupełnione informacje konsumentom, tak aby postępując zgodnie z zaleceniami, nie narażali się oni na niebezpieczeństwo. Może wezwać do oddania produktów do bezpłatnej naprawy lub dokonania w nich poprawek, które niebezpieczeństwo wyeliminują.

Uwaga!

Samodzielne podjęcie powyższych działań nie zwalnia producenta albo dystrybutora towarów z obowiązku poinformowania organu nadzoru, którym jest w tym przypadku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o wystąpieniu zagrożenia.

Z informacją do urzędu

Instytucję tę należy poinformować o tym, że produkt wprowadzony na rynek nie jest bezpieczny, niezwłocznie po uzyskaniu danych na ten temat. Mogą być one wynikiem własnych obserwacji producenta lub dystrybutora, bądź wynikać ze skarg samych konsumentów.

Powiadomienie takie powinno zawierać co najmniej:

- informacje umożliwiające dokładną identyfikację produktu lub jego partii,

- opis zagrożenia stwarzanego przez produkt,

- informacje mogące służyć ustaleniu przebiegu obrotu produktem,

- opis działań podjętych w celu zapobieżenia zagrożeniom związanym z produktem.

Jeżeli okaże się, że produkt rzeczywiście stwarza zagrożenie dla użytkowników, ostateczna decyzja, co należy zrobić i jakie działania przedsięwziąć, należy do UOKiK. I tak w przypadku stwierdzenia, że produkt może stwarzać zagrożenie w określonych warunkach, instytucja ta może w drodze decyzji:

- żądać oznakowania produktu odpowiednimi, wyraźnie i zrozumiale sformułowanymi ostrzeżeniami o zagrożeniach, jakie produkt może stwarzać,

- uzależnić wprowadzenie produktu na rynek od wcześniejszego spełnienia ogólnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Z kolei w przypadku stwierdzenia, że produkt może stwarzać zagrożenie dla określonych kategorii konsumentów, UOKiK może nakazać ostrzeżenie tych osób lub powiadomienie opinii publicznej o zagrożeniu.

W takim wypadku w decyzji nakazującej powyższe zachowanie określa się termin i formę ostrzeżenia lub powiadomienia. I wreszcie w przypadku stwierdzenia, że produkt jest niebezpieczny, organ ten może, co do produktów, które nie zostały jeszcze wprowadzone na rynek:

- nakazać eliminację zagrożeń,

- zakazać wprowadzenia produktu na rynek.

Natomiast w przypadku towarów, które już trafiły do sprzedaży, UOKiK nakazuje:

- wyeliminowanie zagrożeń,

- natychmiastowe wycofanie produktu z rynku,