Blankietowa zgoda podwładnego na potrącenia jest nieważna

Czytelnik zgłosił się do nas z problemem. Jego szef aneksem do umowy o pracę postanowił wprowadzić do niej następujące postanowienia:

- obowiązek uczestniczenia przez pracownika w szkoleniach przewidzianych w kodeksie oraz innych przepisach oraz podnoszących kwalifikacje zawodowe (są one bezpłatne);

- obowiązek zwrotu pracodawcy kosztów szkolenia w sytuacji, gdy nie uczestniczy w nim, przerwał je przed zakończeniem albo gdy pracownik rozwiąże stosunek pracy przed upływem dwóch lat od zakończenia szkolenia lub gdy dojdzie do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika (tu nie ma ograniczenia czasowego).

Aneks zawiera również termin, w jakim w określonych sytuacjach zwrot kosztów szkolenia ma nastąpić, oraz upoważnienie dla pracodawcy do potrącenia z wynagrodzenia kwoty podlegającej zwrotowi. Czytelnik ma wątpliwości, czy takie zapisy w umowie mogą zostać zamieszczone.

[srodtytul]Źle, gdy mniej korzystnie[/srodtytul]

Udzielając odpowiedzi na zadane pytanie, należy stwierdzić, że proponowany zapis w umowie o pracę jest sprzeczny z przepisami prawa pracy i jako mniej korzystny dla pracownika byłby z mocy prawa nieważny.

Ogólne obowiązki stron stosunku pracy w razie podnoszenia kwalifikacji przez pracowników określa rozporządzenie w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych. Zakres uprawnień pracowników i obowiązków pracodawców w związku ze szkoleniem pracowników zależy przede wszystkim od tego, czy pracownicy podnoszą swoje kwalifikacje na podstawie skierowania ze strony pracodawcy, czy też bez uzyskania takiego dokumentu. W przypadku bowiem, gdy podnoszenie kwalifikacji odbywa się na podstawie skierowania pracodawcy, pracownicy mają prawo do różnego rodzaju przywilejów.

[srodtytul]Skierowanie daje więcej[/srodtytul]

Chodzi tu przede wszystkim o urlop szkoleniowy oraz zwolnienie z części dnia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia za czas tego zwolnienia. Ponadto pracodawca może także przyznać pracownikowi dodatkowe świadczenia, a w szczególności zwrócić koszty przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia, czy pokryć opłaty za naukę. [b]Jeśli pracownik podejmuje kształcenie w formach szkolnych na podstawie skierowania pracodawcy, strony powinny zawrzeć umowę określającą ich wzajemne prawa i obowiązki w zakresie tego szkolenia. [/b]

Pracownik jest obowiązany, na wniosek pracodawcy, do zwrotu kosztów uzyskanych świadczeń w części lub całości, jeżeli bez uzasadnionych przyczyn przerwie naukę w szkole lub jej nie podejmie. Dalszy przepis przewiduje natomiast okoliczności zwalniające pracownika z obowiązku zwrotu. Przepisy te stosuje się odpowiednio do kształcenia pracownika w formach pozaszkolnych.

Postanowienia umowy stron powinny się mieścić w ramach określonych ww. rozporządzeniem, uwzględniając standard ochrony pracownika wynikający z jego przepisów. Oznacza to, iż nie może ona być mniej korzystna dla pracownika, niż to wynika z przepisów rozporządzenia, i w tym znaczeniu podlega ocenie z punktu widzenia przepisów prawa pracy. [b]Wskazywał na to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 20 kwietnia 2006 r. (I UK 260/05)[/b]. Strony stosunku pracy mają bowiem ograniczoną swobodę w kształtowaniu swoich praw i obowiązków. W szczególności zaś nie mogą w umowach o pracę pogarszać sytuacji pracowników w stosunku do ich uprawnień wynikających z przepisów prawa pracy.