Interes publiczny należy do tych pojęć prawa, które w praktyce potrafią decydować o losie konkretnych inwestycji, planów rozwoju, a czasem nawet całych lokalnych społeczności. Jest klauzulą generalną, czyli formułą intencjonalnie niedookreśloną. Celem jest to, by dało się ją stosować w zmieniających się realiach. W najprostszym ujęciu chodzi o dobro wspólne: zobiektywizowane potrzeby ogółu, które państwo i administracja mają obowiązek uwzględniać w swoich działaniach. Właśnie dlatego interes publiczny pojawia się w Konstytucji RP i w wielu ustawach jako punkt odniesienia przy podejmowaniu decyzji przez władze publiczne. Jednym z najważniejszych pól, na których interes publiczny ujawnia swoją siłę, jest ochrona środowiska.
Wartość wspólna
O środowisku mówi się dziś często w kategoriach sporów: inwestycja kontra drzewa, rozwój kontra Natura 2000, miejsca pracy kontra procedury. Tymczasem prawo, i to już na poziomie konstytucyjnym, traktuje ochronę środowiska nie jako temat poboczny, lecz jako fundamentalny element funkcjonowania państwa. Konstytucja wskazuje, że Rzeczpospolita zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom, a jednocześnie mają wspierać działania obywateli na rzecz poprawy stanu środowiska. W tym ujęciu ochrona środowiska nie jest tylko kolejnym wymaganiem, ale też warunkiem trwałego dobrostanu, wspierającym takie wartości, jak zdrowie, jakość życia czy bezpieczeństwo.
Istotne jest też, że ustawodawca konstytucyjny przenosi odpowiedzialność za środowisko na wszystkich. Każdy ma obowiązek dbać o jego stan i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie pogorszenie. To przesuwa akcent: ochrona środowiska jest jednocześnie zadaniem publicznym i powszechną powinnością, a nie wyłącznie domeną administracji lub organizacji społecznych.
Przyroda i środowisko
W debacie publicznej „przyroda” i „środowisko” bywają używane zamiennie, ale prawo porządkuje te kategorie. Środowisko w rozumieniu ustawy obejmuje ogół elementów przyrodniczych, także przekształconych przez człowieka: od powierzchni ziemi, wód i powietrza, po klimat, krajobraz i różnorodność biologiczną wraz z wzajemnymi oddziaływaniami. Przyroda jest w tym sensie komponentem środowiska, a współczesne prawo ochrony środowiska w znacznej mierze wyrosło na gruncie prawa ochrony przyrody.
Z kolei ochrona środowiska jest definiowana jako podejmowanie lub zaniechanie działań umożliwiających zachowanie lub przywrócenie równowagi przyrodniczej: przez racjonalne gospodarowanie zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom oraz przywracanie elementów przyrodniczych do stanu właściwego. Ochrona przyrody ma swoją własną ustawową konstrukcję i obejmuje zachowanie, zrównoważone użytkowanie i odnawianie zasobów, tworów i składników przyrody, począwszy od gatunków i siedlisk, po krajobraz, zieleń w miastach i zadrzewienia. Ten podział nie jest akademicki. Przekłada się on bowiem na to, jakie instrumenty prawne stosuje się w praktyce i jakie organy są właściwe w danej sprawie.
