Kwoty wolne od potrąceń z wynagrodzenia za pracę w 2012 roku

Podstawą wymiaru kwot wolnych przy obowiązkowych potrąceniach jest minimalna płaca netto (art. 871 § 1 kodeksu pracy).

Jest to więc kwota tego wynagrodzenia pomniejszona o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, zaliczkę na podatek oraz pełną składkę zdrowotną w wysokości 9 proc. podstawy wymiaru (interpretacje Departamentu Prawnego GIP z 16 października 2007 r., GPP-416-4560-465/07/PE, oraz Departamentu Prawa Pracy MPiPS z 16 października 2007 r.).

Jednak tak jak nie ma jednej minimalnej pensji netto, tak i nie ma jednej kwoty wolnej od potrąceń. A to dlatego, że licząc zaliczkę na podatek, stosujemy do podwładnych różne koszty uzyskania przychodów, a ustaloną zaliczkę nie zawsze obniżamy o miesięczną kwotę zmniejszającą podatek (46,33 zł).

Jakie to sumy

Minimalna płaca netto to wyłącznie podstawa do ustalenia konkretnej kwoty wolnej. Ta zaś zależy od rodzaju potrącenia.

Przy tych obowiązkowych ujęciach z pracowniczej płacy kwoty wolne wynoszą dla:

• sum egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego na pokrycie innych świadczeń niż alimenty – 100 proc. minimalnego wynagrodzenia netto,

• nierozliczonych zaliczek pieniężnych – 75 proc. tej płacy,

• kar pieniężnych – 90 proc. wynagrodzenia netto.

Uwaga!

Nie obowiązuje żadna kwota wolna od potrąceń przy egzekwowaniu sum na pokrycie alimentów na mocy tytułu wykonawczego.

Aby obliczyć dokładne wartości kwot wolnych obowiązujących w 2012 r. przy dokonywaniu poszczególnych potrąceń z pensji osób zatrudnionych na cały etat, postępujemy następująco:

Etap 1.

Ustalamy podstawę wymiaru kwot wolnych, czyli minimalne wynagrodzenie netto -patrz tabela 1.

Etap 2.

Ustalamy kwoty wolne od obligatoryjnych potrąceń -patrz tabela 2.

Kwoty wolne dla niepełnoetatowców

Problematyczne jest, jak ustalamy kwoty wolne od potrąceń dla niepełnozatrudnionych. Utarły się dwie teorie na ten temat:

• kwoty wolne dla pełnego etatu (odpowiedni odsetek minimalnego wynagrodzenia netto dla pełnego etatu) mnożymy przez niepełny wymiar czasu pracy,

• ustalamy minimalne wynagrodzenie netto właściwe dla danego wymiaru czasu pracy i mnożymy przez stosowny procent przypisany dla danej kategorii potrącenia.

Zdaniem autora poprawne jest pierwsze stanowisko-patrz tabela 3.

Kilka dni pracy w miesiącu

Wątpliwości dotyczą również tego, jak liczyć kwoty wolne od obligatoryjnych potrąceń w miesiącu, którego zatrudniony nie przepracował w pełni, z uwagi np. na urlop bezpłatny albo zwolnienie lekarskie. Kodeks pracy milczy na ten temat. Nie wskazuje, by w takiej sytuacji kwoty wolne od obowiązkowych potrąceń proporcjonalnie redukować.

Problem rozstrzygnął GIP, który nakazał stosować pełną miesięczną kwotę wolną właściwą dla wymiaru czasu pracy danej osoby (stanowisko z 3 lipca 2008 r., GPP-306-4560-457/08/PE). Zatem podwładnego, który był nieobecny przez większość dni miesiąca z przyczyn nieusprawiedliwionych, też chroni pełna miesięczna kwota wolna, obniżona ewentualnie odpowiednio do rozmiaru jego zatrudnienia.

Nawet pracownik, który przepracował jeden dzień w miesiącu, ma prawo do pełnej kwoty wolnej. Z jego wynagrodzenia zwykle nie da się wówczas nic potrącić, chyba że na poczet egzekwowanych alimentów. Nie ma przy tym znaczenia przyczyna absencji.

W pierwszym roku kariery

Wątpliwości budzi również zagadnienie, jaka kwota wolna wiąże przy obowiązkowych potrąceniach z wynagrodzenia osoby w pierwszym roku pracy. Przysługuje jej bowiem obniżona pensja minimalna na poziomie 80 proc. pełnej stawki minimalnej – 1200 zł (1500 zł x 80 proc.).

Wynika tak z art. 6 ust. 2 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (DzU nr 200, poz. 1679 ze zm.). Problem w tym, że GIP oraz MPiPS mają odmienne zapatrywania na ten temat. Resort pracy uważa, że dla osób w pierwszym roku pracy jest właściwa kwota wolna od obowiązkowych potrąceń o wartości pełnej płacy minimalnej (netto z 1500 zł), a inspekcja – że 80 proc. tej kwoty (netto z 1200 zł). Zdaniem autora kwota wolna wynosi w tym wypadku 80 proc. pełnej pensji minimalnej, czyli 1200 zł brutto miesięcznie.

Aby obliczyć dokładne wartości kwot wolnych dla poszczególnych obowiązkowych potrąceń z pensji pełnozatrudnionych w pierwszym roku pracy, należy postąpić następująco -patrz tabele 4 i 5.

Przy różnych kosztach

Kodeks pracy nie rozstrzyga również, jaką kwotę wolną wybrać przy potrąceniach z poborów zatrudnionego, do którego stosujemy w tym samym czasie różne koszty uzyskania przychodów, tzn. zwykłe 111,25 zł i do części zarobków – objęte prawami autorskimi bądź pokrewnymi – 50 proc. przychodu zmniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika.

Wynikałoby z tego, że powinniśmy wówczas stosować kwotę wolną od potrąceń ustaloną jako sumę dwóch kwot wolnych: przypisanej do minimalnej płacy ze zwykłymi kosztami i kosztami 50 proc. przychodu. Trzeba byłoby więc ułożyć proporcję stosunku, w jakim przychody faktycznie wypłacone pracownikowi objęte zwykłymi kosztami uzyskania przychodu pozostają do tej części zarobków, do których mają zastosowanie 50-proc. koszty uzysku.

Resort pracy twierdzi, że w takiej sytuacji trzeba zastosować kwotę wolną właściwą dla ryczałtowych pracowniczych kosztów – albo zwykłych (111,25 zł) albo podwyższonych (139,06 zł). I ta interpretacja, choć nie jest poprawna formalnie, to da się zastosować w praktyce.

Na przełomie roku

Zmorą pracodawców jest dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia na pograniczu starego i nowego roku kalendarzowego, np. gdy w styczniu wypłacamy pensję należną za grudzień i jednocześnie część poborów za styczeń. W takiej sytuacji nie wiadomo:

• jaką kwotę wolną zastosować do płacy przysługującej za grudzień, a uregulowanej w styczniu – właściwą dla minionego czy rozpoczynającego się roku kalendarzowego,

• ile kwot wolnych zastosować – jedną obowiązującą w nowym roku kalendarzowym czy dwie: starą do płacy za grudzień i nową do zarobków za styczeń.

Konkretnej wskazówki trudno szukać w urzędowych interpretacjach i orzecznictwie, które są sprzeczne. Według GIP wiąże wówczas jedna kwota wolna od potrąceń – obowiązująca w dniu dokonywania potrącenia, czyli w nowym roku kalendarzowym (odpowiedź na pytanie „Prawa i Praktyki” nadesłane 26 stycznia 2011 r., GPP-364-4560-3-1/11/PE/RP).