Potrącenia z wynagrodzeń: Należy zachować określoną część zarobków, niezbędną do utrzymania się przy życiu

Potrącenia obwarowane są konkretnymi limitami. Mogą być dokonywane do wysokości:

• 3/5 wynagrodzenia – przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych,

• 1/2 wynagrodzenia – przy egzekucji innych należności lub potrąceniach zaliczek pieniężnych.

Natomiast w sumie potrącenia nie mogą przekraczać:

• 1/2 wynagrodzenia – przy ujmowaniu należności innych niż świadczenia alimentacyjne na mocy tytułów wykonawczych oraz zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

• 3/5 wynagrodzenia – przy egzekwowaniu świadczeń alimentacyjnych na mocy tytułów wykonawczych wraz z potrąceniami niealimentacyjnymi na podstawie tytułu wykonawczego i zaliczek pieniężnych.

Niezależnie od tych ujęć kary pieniężne podlegają uszczupleniom w granicach określonych w art. 108 kodeksu pracy.

Są pewne świadczenia ze stosunku pracy, które w razie potrącania sum alimentacyjnych nie podlegają ograniczeniu, tzn. do pełnej wysokości mogą być przeznaczone na ich zaspokojenie. Chodzi tu o:

• nagrodę z zakładowego funduszu nagród,

• dodatkowe wynagrodzenie roczne (trzynastka) oraz

• należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.

Przykład

Pracownik nabył prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2011 r.

Jego wypłata nastąpi w styczniu 2012 r. wraz z wynagrodzeniem za pracę. Dział kadr naliczył trzynastkę – 1952,25 zł netto.

Pracownik ma zajęcie komornicze alimentacyjne w wysokości 8000 zł.

Niestety, cała trzynastka zostanie przekazana komornikowi, a z wynagrodzenia za pracę netto pracownik może zatrzymać tylko 2/5. Reszta też pójdzie na spłatę.

Zachowaj kwoty wolne

Pewna część pensji, mimo zadłużeń, musi pozostać w kieszeni pracownika. Nie da rady całkowicie pozbawić go środków do życia. Jest to suma gwarantowana, której pracodawca nie może naruszyć. Wyjątek dotyczy alimentów. Tu nie występuje kwota wolna. Jedynym ograniczeniem jest potrącenie do 3/5 pensji.

Wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości określonej w art. 87

1

§ 1 k.p., czyli:

• minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

• 75 proc. wynagrodzenia minimalnego netto – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

• 90 proc. tego wynagrodzenia – przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 k.p.

Zmienne minimum

Kwota wolna odpowiada zatem wartości minimalnej płacy lub jej odpowiedniej części w zależności od rodzaju potrącenia, przy czym wyznacznikiem znów jest poziom netto, a więc także z odliczeniem składki zdrowotnej.

Stawka wynagrodzenia minimalnego co roku się zmienia, a wraz z nią kwoty wolne w roku kalendarzowym. Kwotę wolną od potrąceń obliczamy na podstawie minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku, niezależnie od tego, za jaki okres wypłaca się świadczenie podlegające potrąceniu. Liczy się data wypłaty (pismo GIP, GPP-364-4560-3-1/11/ PE/RP).

Kwoty wolne dla poszczególnych pracowników mogą się od siebie różnić. Zależy to bowiem od poziomu kosztów uzyskania przychodów ze stosunku pracy oraz stosowania – lub nie – miesięcznej kwoty zmniejszającej podatek. Zatem osobno ustala się kwoty wolne od potrąceń, np. dla pracowników z podwyższonymi kosztami z tytułu dojazdów do pracy oraz tych, którzy nie złożyli w zakładzie oświadczenia PIT-2.

Wątpliwości co do kwoty wolnej pojawiają się natomiast u pracowników w pierwszym roku pracy. Mają oni prawo do niższego wynagrodzenia, bo stanowiącego 80 proc. podstawy minimalnej (w 2012 r. jest to 1200 zł).

W pierwszym roku pracy

Departament Prawny w Głównym Inspektoracie Pracy (stanowisko z 16 października 2007 r., GPP-416-4560-465/07/PE)

uznał, że kwotą wolną od potrąceń jest właśnie to obniżone wynagrodzenie netto.

Innego zdania jest jednak Departament Prawa Pracy w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej (pismo DPR-V-079-591-BW/07), a także niektórzy eksperci. Oni uważają, że każdego roku w Monitorze Polskim ogłaszana jest jedna kwota wynagrodzenia minimalnego (w 2012 r.– 1500 zł), a wynagrodzenie dla osób w pierwszym roku zatrudnienia to jedynie jego część i nie jest to odrębne wynagrodzenie, na które powołują się przepisy prawa pracy. Zmniejszenie płacy minimalnej dla tej grupy pracowników nie oznacza, że kwotę wolną od potrąceń również należy liczyć od 80 proc., tym bardziej że jest to dla nich niekorzystne i zapewnia mniejszy zapas na życie.

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, kwoty wolne dla poszczególnych potrąceń zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Aby wyznaczyć kwotę wolną dla niepełnoetatowca, najlepiej najpierw ustalić wysokość minimalnej płacy stosownie do części etatu (brutto), a dopiero później odliczyć składki społeczne, zdrowotną oraz zaliczkę na podatek, uzyskując wartość netto.

Określony w angażu wymiar czasu pracy, w którym zatrudniony jest pracownik, jest jedyną przesłanką dopuszczającą pomniejszenie kwot wolnych od ujęć. Nie ma zatem podstaw do ich redukcji, gdy zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy otrzymuje wynagrodzenie tylko za część miesiąca, np. z powodu urlopu bezpłatnego czy choroby. Tak wypowiedział się GIP 3 lipca 2008 r. (GPP-306-4560-457/08/PE).