Podczas lektury pisemnych uzasadnień wielu spośród tych wyroków można odnieść wrażenie, że ich autorzy mocno inspirowali się uzasadnieniem [b]wyroku WSA we Wrocławiu (I SA/ Wr 1852/06), który zapadł 4 kwietnia 2007 r.[/b], a więc jeszcze przed wniesieniem pytania prejudycjalnego do ETS.
Przypomnijmy, że w wyroku tym pierwszy raz zakwestionowano zgodność polskich restrykcji dotyczących samochodów z klauzulą stałości z VI dyrektywy. W jego uzasadnieniu sąd wyraźnie wskazał, że [b]prawo do odliczania VAT powinno przysługiwać tylko podatnikom użytkującym samochody spełniające warunki określone w starej ustawie o VAT, chyba że nowsze przepisy są łagodniejsze[/b].
Należy również zaznaczyć, że niektóre sądy uchylają się od zajęcia jasnego stanowiska co do przesłanek swojego wyrokowania. Przykładem niech będzie [b]orzeczenie WSA w Gliwicach z 17 kwietnia 2009 r. (III SA/Gl 1354/08)[/b], w którym sąd, uchylając interpretację wydaną przez organy podatkowe, ograniczył się do suchego przywołania treści orzeczenia ETS, bez żadnego komentarza własnego.
[srodtytul]Sądy nie lubią radykalizmu[/srodtytul]
Niemniej trzeba podkreślić, że [b]w co najmniej kilku sprawach sądy – postawione przed problemem pełnego odliczenia VAT od samochodów, które nie spełniały wymogów ze starej ustawy – orzekły na niekorzyść podatników.
W wyroku z 4 lutego 2009 r. (I SA/Sz 620/08) WSA w Szczecinie[/b] oddalił skargę podatnika, który domagał się prawa do odliczenia VAT od paliwa do samochodu o dopuszczalnej ładowności mniejszej niż 500 kg. Sąd odrzucił argumentację sprowadzającą się do stwierdzenia, że obecnie obowiązujące ograniczenia – jako sprzeczne z dyrektywą – powinny być w całości odrzucone.
Z kolei w [b]orzeczeniu z 5 lutego 2009 r. (I SA/Rz 739/ 08) WSA[/b] w Rzeszowie uznał, że ograniczenie odliczenia podatku zapłaconego przy nabyciu samochodu osobowego do 6000 zł nie naruszyło dyrektywy, jako że przepisy obowiązujące przed 1 maja 2004 r. w ogóle nie przewidywały prawa do odliczenia podatku naliczonego przy zakupie tego typu samochodów.
W ciekawym [b]orzeczeniu z 24 lutego 2009 r. (I SA/Bd 789/08) WSA w Bydgoszczy[/b] orzekł, że organy podatkowe powinny zbadać, czy zakupiony przez podatnika pojazd specjalny – karawan pogrzebowy – w myśl przepisów obowiązujących przed 1 maja 2004 r. uzyskałby homologację samochodu innego niż osobowy. Problem homologacji, który spędzał sen z powiek sędziów w Krakowie, sąd w Bydgoszczy „rozwiązał” w uzasadnieniu jednym zdaniem. W ten sposób obowiązek wypracowania zasad oceny wymogów homologacyjnych został przerzucony na organy podatkowe. Sąd natomiast zarezerwował sobie wygodną rolę recenzenta ich pracy.
[srodtytul]Fiskus będzie się bronił[/srodtytul]
[b]Organy podatkowe zapowiedziały już, że zaskarżą orzeczenia WSA w Krakowie do NSA.[/b] Trzeba przyznać, że fiskus będzie miał w tym sporze silny argument. [b]W orzeczeniu z 22 grudnia 2008 r. ETS wyraźnie stwierdził, że uchylenie z dniem 1 maja 2004 r. starej ustawy o VAT i wprowadzenie w jej miejsce nowych przepisów „samo w sobie nie pozwala na przyjęcie, że państwo członkowskie zrezygnowało ze stosowania wyłączeń prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT”[/b] (pkt 41 wyroku ETS).
Sformułowanie to jest często cytowane przez sądy, które zajmują „umiarkowane” stanowisko – zob. np. [b]wyrok WSA we Wrocławiu z 12 lutego 2009 r. (I SA/ Wr 969/08) i wyrok WSA w Warszawie z 6 maja 2009 r. (III SA/ Wa 1466/08)[/b].
Na orzeczenie NSA w sprawie wyroków krakowskich przyjdzie podatnikom poczekać jeszcze wiele miesięcy. Być może wcześniej zapadnie wyrok kasacyjny we wspomnianej już sprawie, rozstrzygniętej wyrokiem WSA we Wrocławiu z 4 kwietnia 2007 r. (I SA/Wr 1852/06). Nie ma jednak co do tego pewności. Wyrok ten odzwierciedla bowiem stanowisko „umiarkowane” i po orzeczeniu ETS jest, w zasadzie, nie do podważenia. Dlatego organy mogą wycofać skargę kasacyjną. Tak właśnie stało się w analogicznej sprawie szczecińskiej (wyrok WSA w Szczecinie z 20 grudnia 2007 r., I SA/Sz 592/ 07).
Obok przedstawiam listę dotychczasowych znanych mi orzeczeń sądów administracyjnych, dotyczących odliczania VAT od samochodów i paliwa, wydanych już po wyroku ETS. Listy tej nie można traktować jako zamkniętej. Obecnie sądy administracyjne podejmują postępowania w wielu sprawach, które trafiły na wokandę w 2007 i 2008 roku, lecz zostały zawieszone po wniesieniu pytania prejudycjalnego do ETS. Można się więc spodziewać, że bardzo wiele nowych orzeczeń zapadnie w najbliższym czasie.
[ramka][b]Trzy regulacje prawa do odliczenia[/b]
[b]Przed 1 maja 2004 r.[/b]
Art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT z 1993 r. wyłączał prawo do odliczania VAT naliczonego przy nabyciu samochodów osobowych a także innych samochodów, jeśli ich dopuszczalna ładowność nie przekraczała 500 kg. Ponadto art. 25 ust. 1 pkt 3a ustawy zakazywał odliczania VAT od paliwa wykorzystywanego do napędu takich samochodów. Jednocześnie § 10 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego z 22 marca 2002 r. uzależniał prawo do odliczenia VAT od tego, czy samochód miał homologację ciężarową.
[b]Od 1 maja 2004 r. do 21 sierpnia 2005 r.[/b]
Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, 1 maja 2004 r., weszła w życie nowa ustawa o VAT. Dotychczasową regulację zasad odliczania VAT od samochodów i paliwa zastąpiła nowa, w większości wypadków mniej korzystna dla przedsiębiorców. Pełne prawo do odliczenia VAT przysługiwało tylko w przypadku aut o dopuszczalnej ładowności (określonej w świadectwie homologacji) przekraczającej wartość obliczoną według tzw. wzoru Lisaka: 357 kg + n x 68 kg, gdzie n równe było liczbie miejsc w pojeździe. W wypadku mniejszych aut przedsiębiorca mógł odliczyć jedynie 50 proc. podatku naliczonego, ale nie więcej niż 5000 zł, a ponadto tracił prawo do odliczenia VAT od paliwa wykorzystywanego do ich napędu.
[b]Od 22 sierpnia 2005 r.[/b]
Tego dnia ustawodawca wprowadził kolejną zmianę, określając brzmienie przepisów, jakie obowiązuje do dziś. Prawo do pełnego odliczenia VAT przysługuje – co do zasady – tylko przy nabyciu samochodów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t. Dla samochodów mniejszych wykorzystywanych w działalności gospodarczej przewidziano odliczenie ograniczone zarówno procentowo, jak i kwotowo (odpowiednio: 60 proc. i 6000 zł). Od tej reguły przewidziano jednak wiele wyjątków. W pełni odliczalny jest m.in. podatek od zakupu samochodów z jednym rzędem siedzeń i przegrodą oddzielającą kierowcę od części przeznaczonej do przewozu towarów, czyli vanów, a także samochodów z więcej niż jednym rzędem siedzeń, w których ponad 50 proc. długości pojazdu przypada na część przeznaczoną do przewozu towarów. Prawo do odliczenia VAT od paliwa przysługuje nadal tylko wtedy, gdy paliwo służy do napędu pojazdów objętych pełnym odliczeniem przy zakupie. [/ramka]
[i]Autor jest konsultantem w zespole zarządzania wiedzą PricewaterhouseCoopers[/i]
