Zakazy i nakazy nie tylko przy zatrudnianiu rodziców

Nocka non stop wykluczona

Praca w porze nocnej to nie to samo co nocna zmiana. Z pracą zmianową mamy do czynienia, gdy wymieniają się osoby zatrudnione na tych samych stanowiskach.

Czy pracodawca może polecić pracę wyłącznie na nocnej zmianie?

Zgodnie z art. 128 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 146 k.p. czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Jako pracę zmianową należy rozumieć wykonywanie pracy według ustalonego rozkładu czasu pracy przewidującego zmianę pory wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników po upływie określonej liczby godzin, dni lub tygodni. Praca zmianowa jest dopuszczalna bez względu na stosowany system czasu pracy. Określenie pracy zmianowej (art. 128 § 2 pkt 1 k.p.) jest w pełni zrozumiałe dopiero wtedy, gdy interpretuje się je w związku z art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy. Z tego przepisu wynika, że cechą charakterystyczną pracy zmianowej jest wymienianie się pracowników na tych samych stanowiskach. Nie jest zatem pracą zmianową ta, w której pracownik zaczyna obowiązki np. w jednym tygodniu o 6, a w następnym o 7.

Kwalifikacja pracy jako zmianowej ma duże znaczenie, gdyż jest ona dopuszczalna w niedziele i święta (art. 151

10

pkt 3 k.p.). Jest ona nie- zbędna przy pracach, które muszą być wykonywane nieustannie (art. 137, 138 k.p.).

Bezwzględnie zakazuje się zatrudniania w porze nocnej niektórych grup pracowników. Są to kobiety w ciąży oraz pracownicy młodociani. Opiekujący się dzieckiem do czwartego roku życia mogą pracować w tej porze tylko za ich zgodą, wyrażoną na piśmie. Osobom niepełnosprawnym praca w porze nocnej jest dozwolona pod warunkiem, że lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne lub sprawujący opiekę nad pracownikiem wyda, na jego wniosek, zgodę na uchylenie zakazu pracy bądź gdy niepełnosprawny jest zatrudniony przy pilnowaniu.

Firma angażująca na etacie pracujących w nocy na pisemny wniosek podwładnego musi powiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudniania w tej porze (art. 151

7

§ 6 k.p.).

Za zgodą pracownika szef może zatrudniać go stale w porze nocnej, jeżeli przepis na to zezwala. Gdy etatowiec nie wyraża takiej zgody, w okresie rozliczeniowym obowiązującym u pracodawcy przynajmniej raz należy zmienić porę wykonywania pracy, tj. przenieść pracownika na inną zmianę – dzienną. W razie sporu na tym tle zatrudnionemu przysługuje prawo wniesienia skargi do organów Państwowej Inspekcji Pracy.

podstawa prawna: art. 128 § 1 i § 2 pkt 1, art. 137, art. 138, art. 146, art. 151

7

§ 6, art. 151

10

ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 1502 ze zm.)

Urlop rodzicielski dla każdego

Pracownik zatrudniony na okres próbny lub czas określony może wnioskować o urlop rodzicielski. Po upływie okresu zatrudnienia zachowa wtedy prawo do zasiłku.

– Czy pracownik ojciec zatrudniony na umowę na okres próbny może korzystać z urlopu rodzicielskiego?

Tak. Ojciec dziecka może wnioskować do pracodawcy o udzielenie mu urlopu rodzicielskiego, ale tylko na czas, na jaki jest związany umową o pracę. Jeśli nie zawrze kolejnego angażu, może wystąpić do ZUS z wnioskiem o wypłatę zasiłku rodzicielskiego za okres do końca 26 tygodni.

Urlop rodzicielski z art. 182

1a

k.p. to zwolnienie od pracy o charakterze dobrowolnym. Przysługuje do 26 tygodni i wymiar ten nie zależy od liczby urodzonych dzieci. Z tego urlopu może skorzystać pracownik, a więc matka lub ojciec, przy czym ustawodawca dopuścił wykorzystanie tego świadczenia przez oboje rodziców w sposób bardzo elastyczny. Urlop ten może wziąć wyłącznie jedno z rodziców i w takim wypadku udzielony będzie jednorazowo (w całości) albo nie więcej niż w trzech częściach. W tej ostatniej sytuacji żadna z części urlopu nie może być krótsza niż osiem tygodni. Rodzice mogą też podzielić między siebie korzystanie z urlopu – wtedy tych części nie krótszych niż osiem tygodni również nie może być więcej niż trzy. Rodzicom wolno także wziąć ten urlop jednocześnie. Jednak w takim przypadku czas korzystania z urlopu liczy się oddzielnie dla każdego z nich, ale łączne wybieranie urlopu przez oboje rodziców nie może przekroczyć 26 tygodni.

Z art. 182

1a

k.p. można też wyprowadzić istotną regułę dotyczącą sposobu korzystania z urlopu rodzicielskiego. Niezależnie od tego, czy wniosek objął pełny jego wymiar czy tylko jego część, pracownik nie może wnioskować o zmianę tego wymiaru ani też z niego zrezygnować i powrócić do pracy. W tym zakresie pracownik jest związany wnioskiem.

podstawa prawna: art. 182

1a

ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 1502 ze zm.)

Elastycznie dla przedsiębiorców

Rodzice nie będą już blokowani w możliwości przekazywania sobie wzajemnie uprawnień do zasiłku macierzyńskiego.

– Jakie będą, w świetle nowelizacji kodeksu pracy z 24 lipca 2015 r., zasady udzielania urlopu rodzicielskiego osobie (kobiecie) prowadzącej pozarolniczą działalność, której okres pobierania zasiłku macierzyńskiego kończy się 9 stycznia 2016 r.?

Zgodnie z dodanym do kodeksu pracy przez ustawę nowelizującą art. 175