Urlop macierzyński i rodzicielski: Dwa tygodnie więcej dodatkowej opieki

Bezpośrednio po podstawowym urlopie mama lub tata dziecka może kontynuować opiekę nad nim, wykorzystując dodatkowy urlop macierzyński. Przysługuje on zarówno pracownicy – matce malucha, jak i pracownikowi ojcu (art. 182

1

k.p.). Kodeksowy limit tego uprawnienia to 6 tygodni dla jedynaka i 8 tygodni przy bliźniakach i liczniejszym rodzeństwie.

To maksymalny wymiar tego wolnego. W przeciwieństwie do urlopu podstawowego o jego wykorzystaniu w całości decydują sami rodzice. Muszą jednak pamiętać o tym, że jeśli nie wybiorą pełnej puli, zamknie im to później drogę do nowego urlopu rodzicielskiego.

Zmiana opiekuna

Przepisy nie przewidują ani możliwości rezygnacji z dodatkowego urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, udzielonego na podstawie art. 182

1

k.p. i art. 183 k.p., ani wymiany rodzica korzystającego z tego uprawnienia (gdy wniosek został złożony po upływie 14 dni po porodzie albo po przyjęciu dziecka na wychowanie lub gdy wniosek nie dotyczy pełnego wymiaru dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz pełnego wymiaru urlopu rodzicielskiego). Wówczas, mimo że dodatkowy urlop można wybierać na dwie raty, rodzice nie podmienią się obowiązkami w trakcie trwania tego wolnego. A to dlatego, że zarówno w art. 182

1

§ 7, jak i art. 183 § 4 zabrakło odniesienia do odpowiedniego stosowania art. 179

2

k.p. Jedynie w przypadku złożenia wniosku w trybie art. 179

1

k.p. można zrezygnować z dodatkowych tygodni macierzyńskiego czy wymienić się nimi.

Dwie części

Zatem jeśli mama zadeklarowała chęć wybrania 52 tygodni  rodzicielskiego wolnego, to wybierając dodatkowy macierzyński, może się tym uprawnieniem podzielić z ojcem dziecka (jednokrotnie, ale za to dowolnie). Zasada jest prosta – urlop można wykorzystać w dwóch, bezpośrednio po sobie następujących częściach. Każda z nich musi wynieść przynajmniej tydzień. Tego urlopu nie udziela się bowiem w dniach, a jedynie w tygodniach >patrz ramka „Reguły udzielania".

Zatem jedno z rodziców może skorzystać z tego urlopu jednorazowo albo w 2 częściach albo mogą się oni nim podzielić, tak aby każda z nich obejmowała pełne tygodnie. Podział na części nie musi oznaczać jego rozdzielenia między rodzicami. Także jedno z nich może wybrać ten urlop w dwóch bezpośrednio po sobie następujących częściach, a nie w jednej.

Nie ma znaczenia, które z rodziców skończyło podstawową część macierzyńskiego. Z urlopu tego może także skorzystać pracownik-ojciec dziecka, niezależnie od tego, czy brał część urlopu macierzyńskiego, czy nie.

Przykład

Po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego pani Katarzyna zrezygnowała z dalszej części tego urlopu. Końcowe 6 tygodni wziął pracownik ojciec dziecka. Rodzice uzgodnili, że tata przedłuży pobyt z synem o 3 tygodnie dodatkowego macierzyńskiego. Pracownica natomiast skorzysta z pozostałych 3 tygodni, a następnie pójdzie na urlop rodzicielski. Taki podział był możliwy, ponieważ pani Katarzyna kilka dni po narodzinach dziecka zadeklarowała, że wykorzysta pełną pulę rodzicielskich uprawnień i złożyła w kadrach wniosek o udzielenie jej dodatkowego urlopu macierzyńskiego, a bezpośrednio po nim urlopu rodzicielskiego w trybie art. 1791 k.p.

Przykład

Pan Konrad nie był na urlopie macierzyńskim. 20-tygodniową całość wykorzystała żona. Rodzice uradzili, że dodatkowy macierzyński w pełni wybierze tata malucha. Pan Konrad może wziąć ten urlop bezpośrednio po wybraniu przez matkę urlopu macierzyńskiego. We wniosku składanym swojemu pracodawcy pracownik musi podać, kiedy żona zakończyła urlop macierzyński. Wybieranie pełnego wymiaru dodatkowego macierzyńskiego przez jednego z rodziców jest możliwe, bez względu na to, czy matka w ciągu 2 tygodni od narodzin dziecka złożyła wniosek o wykorzystanie rocznego rodzicielskiego, czy nie.

Przykład

Pani Monika wybrała 2 tygodnie macierzyńskiego przed porodem. Tydzień po porodzie złożyła wniosek o wykorzystanie całego 52-tygodniowego wolnego na dziecko. Po porodzie pracownica wybrała obowiązkową część macierzyńskiego (14 tygodni). Pozostałe 4 tygodnie wziął tata dziecka.

Rodzice mają pełną swobodę w wyborze najdogodniejszej formy skorzystania z dodatkowego wolnego macierzyńskiego. Cały ten urlop może wziąć pracownica lub pracownik – jednorazowo albo w 2 częściach. Mogą oni też podzielić między siebie to uprawnienie, np. po połowie (3 + 3) lub w inny sposób (np. 2 + 4). Jednak będzie to możliwe tylko wtedy, kiedy matka zadeklarowała chęć jego wybrania do 14 dni po porodzie.

Zaburzona ciągłość

Jeśli rodzice wybierają uprawnienia na raz (czyli w trybie art. 179

1

k.p.), wymiana nad kołyską może się dokonać w każdej chwili. Ale między tymi okresami nie może być ani jednego dnia przerwy. Zatem jeśli rodzice decydują się na taką zmianę, a na pierwszy (lub ostatni) dzień tygodnia opieki w kalendarzu przypada dzień wolny od pracy (niedziela czy święto), trzeba go uwzględnić we wniosku o udzielenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Przykład

Pani Agnieszka podstawowy urlop macierzyński pracownicy kończy 24 grudnia. Rodzice ustalili, że ojciec malucha wykorzysta cały przysługujący mu dodatkowy urlop macierzyński (6 tygodni), a później jeszcze 2 tygodnie urlopu ojcowskiego. Ponieważ między urlopem podstawowym a fakultatywnym nie może być ani jednego dnia przerwy, dodatkowe wolne musi rozpocząć się 25 grudnia (mimo, że jest to święto i dzień ustawowo wolny od pracy).

Jeśli po podstawowym urlopie macierzyńskim pracownica weźmie jakieś inne uprawnienie (np. 2 dni opieki nad dzieckiem czy urlop wypoczynkowy), nie będzie mogła skorzystać z dodatkowego 6-tygodniowego wolnego. Na szczęście odwołanie wybrania opieki nie jest trudne i nie wymaga zgody pracodawcy. Ta jest niezbędna przy zmianie terminu zaplanowanego wypoczynku.

Przykład

Urlop macierzyński pani Aleksandry kończy się 29 grudnia. Złożyła ona wniosek o 2 dni na opiekę (te dni niewykorzystane w roku kalendarzowym przepadają, nie przechodzą bowiem na rok następny), a później o 6 tygodni dodatkowego macierzyńskiego. Jeżeli jednak pracownica nie wycofa wniosku o opiekę (na 30 i 31 grudnia), nie będzie mogła wziąć dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Przerwie bowiem ciągłość między urlopem macierzyńskim a dodatkowym macierzyńskim. Automatycznie zamknie też sobie drogę do 26-tygodniowego urlopu rodzicielskiego.

Aby taki długi okres opieki nie przepadł, wnioskować o nią może ojciec dziecka. Oczywiście pod warunkiem, że ma zatrudnienie pracownicze. Jest jeszcze jedna możliwość – mama wykorzysta opiekę, a od 30 grudnia na dodatkowym urlopie będzie ojciec niemowlaka. Oba rozwiązania zapewniają ciągłość między podstawowym a dodatkowym urlopem macierzyńskim.