Łukasz Bernatowicz Piotr Rożański
Jeśli chodzi o spółki osobowe, to zgodnie z art. 56 § 1 k.s.h., wspólnik obowiązany jest powstrzymać się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesami spółki. Z uwagi na to, że omawiany rodzaj spółek jest oparty na więzi osobowej, to między wspólnikami może dochodzić do konfliktów o naturze personalnej. Jak pokazuje praktyka, podejmowanie działalności sprzecznej z dobrem spółki jest często wynikiem takich konfliktów.
Brak współdziałania
Typowym przykładem działalności szkodzącej spółce jest paraliżowanie działalności gospodarczej poprzez brak współdziałania przy podejmowaniu decyzji, uniemożliwienie realizacji płatności za usługi poprzez blokadę dostępu do rachunków bankowych, rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji na temat wewnętrznych rozliczeń pomiędzy wspólnikami czy też przekazywanie kontrahentom nieprawdziwych informacji na temat sytuacji finansowej spółki.
Zakaz konkurencji
Konkretyzacją zakazu działalności sprzecznej z szeroko pojętym interesem spółki jest zakaz konkurencji. Otóż zgodnie z art. 56 § 2 k.s.h., wspólnik nie może, bez wyraźnej lub domniemanej zgody pozostałych wspólników, zajmować się interesami konkurencyjnymi, w szczególności uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik spółki cywilnej, spółki jawnej, partner, komplementariusz lub członek organu spółki. Konsekwencją niedostosowania się do tego zakazu jest możliwość domagania się przez każdego wspólnika wydania spółce korzyści, jakie osiągnął wspólnik naruszający zakaz konkurencji, lub naprawienia wyrządzonej jej szkody. Prawo żądania przysługuje każdemu wspólnikowi i skierowane jest przeciwko wspólnikowi, który naruszył zakaz konkurencji. Jeśli chodzi o definicję działalności konkurencyjnej, to w odniesieniu do spółki jawnej została ona ujęta w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 3 lutego 2009 r., I ACa 550/08. Zgodnie z tezą tego orzeczenia, wynikający z art. 56 k.s.h. zakaz konkurencji stanowi konkretyzację ogólnego wymogu lojalnego współdziałania wspólników w interesie spółki. Działalność konkurencyjna nie jest bowiem zgodna z ciążącym na wspólnikach obowiązkiem wspierania i rozwijania spółki. Przepis art. 56 k.s.h. służy również interesom spółki w takim zakresie, że cała działalność jej wspólników ma być skierowana na jej dalszy rozwój, a nie na wspieranie innych, konkurencyjnych spółek lub prywatnych interesów poszczególnych wspólników. Zakaz konkurencji polega na zakazie dokonywania wszelkich czynności, które można uznać za godzące w interesy spółki, ale tylko takich, które wiążą się z konkurencyjnym współuczestniczeniem na rynku. Zajmowanie się interesami konkurencyjnymi może dotyczyć każdej formy prowadzenia działalności gospodarczej, tj. przez przedsiębiorcę jednoosobowego, w formie udziału w spółdzielni, członkostwa w organach przedsiębiorstwa państwowego, które jest konkurencyjne. K.s.h. natomiast szczególne znaczenie przypisuje udziałowi w spółkach jako wspólnika spółki cywilnej, osobowych spółek handlowych oraz jako członka organu spółki z o.o. lub akcyjnej. Naruszenie przez nielojalnego wspólnika zakazu konkurencji może uzasadniać roszczenie, zgodnie z art. 57 k.s.h., o naprawienie szkody lub o wydanie korzyści spółce. To roszczenie może zgłosić każdy wspólnik.
Tylko dwie osoby
Innym uprawnieniem, niezależnym od uprawnienia żądania odszkodowania od wspólnika, który naruszył zakaz konkurencji, jest możliwość żądania rozwiązania spółki przez sąd. Przy czym jeżeli ważny powód zachodzi po stronie jednego ze wspólników, sąd może na wniosek pozostałych wspólników orzec o wyłączeniu tego wspólnika ze spółki (art. 63 § 1 i § 2 k.s.h.). Nasuwa się pytanie, co będzie, gdy spółka osobowa składa się jedynie z dwóch wspólników. Czy wtedy również możliwe jest zgłoszenie żądania wyłączenia nielojalnego wspólnika?
