Zwrot zadatku przy umowach zawieranych poza lokalem firmy

„Oświadczam, że nie odstąpię od zawartej umowy (...), zgadzam się na utratę zadatku. Wyrażam zgodę, w przypadku odstąpienia od montażu zestawu z mojej inicjatywy, na obciążenie mnie kosztami dojazdu (...) oraz pracy montażysty" – takie oświadczenie podpisało ponad tysiąc klientów poznańskiej spółki oferującej zestawy do odbioru telewizji satelitarnej. Sprawą zajął się urząd antymonopolowy, a w wyniku przeprowadzonej kontroli nakazał zmianę praktyki oraz nałożył karę finansową na przedsiębiorcę, który takich oświadczeń wymagał od swoich klientów.

Specjalne reguły

Cały problem i przewinienie firmy wzięło się stąd, że oświadczenia wiązały się z umowami zawieranymi poza lokalem przedsiębiorcy. A zgodnie z prawem, gdy konsument zawiera umowę poza lokalem, może z niej zrezygnować w ciągu 10 dni bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów i bez podawania przyczyn swojej decyzji.

Stanowi o tym art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2012 r., poz. 1225), zgodnie z którym konsument zawierający umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy, przy czym do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Ustęp 2 stanowi natomiast, że nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne).

Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 3 przywołanej ustawy, w razie odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, umowa uważana jest za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu.

Zwrot powinien nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie czternastu dni. Jeżeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty. Realizację tych uprawnień ma gwarantować przepis art. 17, zgodnie z którym nie mogą one zostać wyłączone lub ograniczone w drodze umowy.

Przedsiębiorca próbował się bronić, twierdząc, że w przypadku odstąpienia przez klienta od umowy, zadatek zostaje zatrzymany zgodnie z zapisami o zadatku określonymi w przepisach kodeksu cywilnego. Należy jednak podkreślić, że zadatek określony w art. 394 k.c. jest instytucją zabezpieczającą wykonanie umowy.

Jego stosowanie w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa w relacji konsument – przedsiębiorca jest jednak ograniczone wskazanymi przepisami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. W razie odstąpienia od umowy we właściwym terminie jest ona uważana za niezawartą, a tym samym nie może być mowy o zabezpieczeniu jej wykonania zadatkiem.

Wzór oświadczenia

Ponadto ten sam przedsiębiorca naruszył przepisy jeszcze w inny sposób. Mianowicie reguły wskazanej ustawy nie tylko przyznają konsumentom szczególną ochronę, dając prawo do namysłu i odstąpienia od umowy, ale nakazują przedsiębiorcy poinformować o takim prawie klienta.

Co więcej nie wystarczy sam zapis w umowie o istnieniu takiego uprawnienia. Firma, która w ten sposób prowadzi sprzedaż swoich produktów lub usług, musi przygotować odpowiedni wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy i wręczyć go konsumentowi.

Dlatego przedsiębiorcy został postawiony zarzut naruszenia zbiorowych interesów konsumentów polegający na pominięciu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji o ich prawach. W opisywanym przypadku bezprawność działań firmy wynikała z naruszenia art. 3 ust. 1 cytowanej już ustawy.

Zgodnie z tym przepisem, kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od dnia jej zawarcia i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojej nazwy oraz siedziby.