Jeżeli natomiast pracodawca zawarł z organizacją umowę i zobowiązał się do pokrywania określonych kosztów, a tego nie czyni, wówczas związek zawodowy może wystąpić do sądu pracy z roszczeniem wynikającym z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
Przykład
Pracodawca przystąpił do negocjacji umowy ze związkami zawodowymi. Stwierdził, że udostępni organizacjom odrębne pomieszczenia i wszelki żądany sprzęt, jednak za odpowiednim wynagrodzeniem.
Odmówił także pokrywania kosztów abonamentów telefonicznych oraz internetowych. Uzasadnił to brakiem ustawowego obowiązku w tym przedmiocie, a także dochodami związków zawodowych ze składek członkowskich, które w zupełności wystarczą na pokrycie tych kosztów.
Związki odmówiły podpisania takiej umowy i odstąpiły od dalszych rozmów. Pracodawca w takim przypadku jest zwolniony z obowiązku wynikającego z art. 33 ust. 1 ustawy o zz.
Piotr Augustyniak doradca podatkowy, partner kierujący Zespołem Prawa Podatkowego w K&L Gates Jamka sp.k.
Komentuje Piotr Augustyniak, doradca podatkowy, partner kierujący Zespołem Prawa Podatkowego w K&L Gates Jamka sp.k.
Pracodawcy niejednokrotnie zastanawiają się, czy umożliwienie organizacji związkowej bezpłatnego korzystania z lokalu lub zapewnienie jej urządzeń niezbędnych do prowadzenia działalności wiąże się z jakimikolwiek utrudnieniami lub ułatwieniami podatkowymi.
Przykładem może być sytuacja, gdy na mocy porozumienia pracodawca zapewnił organizacji nieodpłatne pomieszczenie biurowe wraz z wyposażeniem i mediami, określając w umowie, jakiego rodzaju lokal oraz sprzęty mają być udostępnione. Ustalono, że jeśli reprezentanci załogi będą korzystać z pomieszczenia o powierzchni przekraczającej normy określone w porozumieniu, to organizacja poniesie z tytułu tej „nadwyżki" opłaty – czynsz. Czy w takim wypadku nieodpłatne udostępnianie pomieszczeń biurowych wraz z wyposażeniem i mediami na rzecz związków zawodowych podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?
Odpowiedź jest jednoznaczna. Takie nieodpłatne udostępnianie nie rodzi na gruncie podatku od towarów i usług zobowiązania podatkowego. Zgodnie z przyjętą praktyką organów podatkowych, przekazanie tym przedstawicielom załogi pomieszczenia biurowego czy urządzeń ma związek z prowadzonym przedsiębiorstwem i nie może być traktowane jako odpłatne świadczenie usług w rozumieniu ustawy o VAT.
W wyroku z 19 grudnia 2007 r. (I SA/Łd 905/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podkreślił, że każdy podmiot prowadzący przedsiębiorstwo musi uwzględnić obowiązki wynikające z funkcjonowania związków zawodowych. Wskazano również, że z całą pewnością usługi świadczone na rzecz tych związków są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zatem nieodpłatne udostępnianie przez podatnika na rzecz związków zawodowych pomieszczeń wraz z wyposażeniem i mediami na prowadzenie działalności statutowej jest związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem i w związku z tym nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.
Ponieważ nieodpłatne udostępnienie związkom zawodowym pomieszczeń nie ma związku z przychodem przedsiębiorstwa, nie można go uwzględnić w kosztach podatkowych. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2013 r. (II FSK 1460/11).
Wprawdzie obowiązkiem pracodawcy jest umożliwienie organizacji związkowej swobodnego działania na terenie zakładu pracy przez zapewnienie lokalu, materiałów biurowych czy innych środków, jednak ustawa nie reguluje kwestii odpłatności. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że szef ma w każdym wypadku udostępnić pomieszczenia i urządzenia bez pobierania z tego tytułu wynagrodzenia.
Zobowiązanie się przez spółkę do nieodpłatnego udostępnienia pomieszczeń lub urządzeń przedstawicielom załogi nie ma wpływu na zwiększenie przychodów bądź zabezpieczenie czy zachowanie źródła przychodów pracodawcy. NSA podkreślił, że celem związków zawodowych jest reprezentowanie i obrona praw, interesów zawodowych i socjalnych pracowników, a ich działanie jest niezależne od działania szefa.
Co do zasady, interesy pracodawcy i pracowników, w imieniu których występuje organizacja związkowa, nie są zbieżne. O ile zatrudniający zmierza zwykle do zwiększania przychodów i zmniejszania kosztów ich uzyskania, w tym również kosztów pracy, o tyle związki zawodowe dążą najczęściej do zwiększania wynagrodzeń za pracę, poprawy warunków pracy i socjalnych, co w razie spełnienia żądań skutkuje podniesieniem kosztów działalności szefa.
Wspieranie finansowe związków zawodowych nie przekłada się na zwiększenie przychodów pracodawcy. W konsekwencji wydatki na organizację związkową nie są uznawane za koszty, co potwierdza również praktyka organów podatkowych.
