Jak pozbyć się wspólnika ze spółki

Z ważnych przyczyn dotyczących  wspólnika sąd okręgowy   wydział gospodarczy właściwy dla siedziby spółki z o.o. może orzec jego wyłączenie ze spółki na żądanie wszystkich pozostałych wspólników, jeżeli  udziały występujących z powództwem stanowią więcej niż połowę kapitału zakładowego.

Umowa spółki może jednak przyznać prawo do złożenia pozwu także mniejszej liczbie wspólników, ale ich udziały muszą wówczas stanowić więcej niż połowę kapitału zakładowego. W tym ostatnim wypadku trzeba pozwać wszystkich pozostałych wspólników, a więc także tych, których nie dotyczą ważne przyczyny wyłączenia.

„Sprawa o wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 266 kodeksu spółek handlowych) jest sprawą o prawa majątkowe” – wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2007, III CZP 56/07.

Uwaga! Z uwagi na to, że katalog owych ważnych powodów nie został sprecyzowany przez ustawodawcę, wskazówek co do tego, czy określona przesłanka spełnia kryteria ważności, należy poszukiwać w doktrynie i orzecznictwie. I tak – w myśl wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 21 kwietnia 2010, I ACa 282/10 – „Niemożność bezkonfliktowego współdziałania ze wspólnikiem, będąca następstwem relacji interpretowanych wewnątrz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może stanowić ważną przyczynę wyłączenia wspólnika ze spółki na podstawie art. 266 § 1 k.s.h.”.

Groźna konkurencja i działanie na szkodę

W orzeczeniu z 29 listopada 2007, I ACa 925/07 sąd ten uznał: „Ważną przyczyną wyłączenia wspólnika jest prowadzenie działalności konkurencyjnej wobec spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej, nawet w tej samej branży, nie stanowi jeszcze podstawy uzasadniającej wyłączenie wspólnika ze spółki, lecz jednoczesne wykorzystanie przez niego kontaktów i informacji handlowych uzyskanych w spółce, wyłącznie dla własnej działalności, to działania konkurencyjne”.

Jednakże „Ważnych przyczyn uzasadniających wyłączenie wspólnika ze spółki nie stanowi (…) jednorazowa nieobecność wspólnika na zgromadzeniu wspólników, w szczególności w sytuacji  gdy posiada on taką liczbę udziałów, która nie uniemożliwia podjęcia uchwał ani fakt udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania na walnym zgromadzeniu z prawem głosowania (art. 234 k.h., art. 243 k.s.h.)” (z wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 maja 2003, I ACa 1874/01).

Do ważnych przyczyn można nadto przykładowo zaliczyć: działanie na szkodę spółki, niewykonywanie uchwał, nadużywanie prawa indywidualnej kontroli, chorobę czy długotrwały wyjazd za granicę. Powołana lista świadczy więc, że niekoniecznie muszą to być sytuacje zawinione przez udziałowca. O tym natomiast, czy rzeczywiście zaistniała ważna przyczyna, decyduje sąd, a nie  subiektywne przekonanie powodów.

Cena udziałów

Istnieje także  obowiązek przejęcia przez wspólników lub osoby trzecie wszystkich udziałów pozwanego. Cenę przejęcia ustala  z urzędu  sąd na podstawie ich wartości w dniu doręczenia pozwu.

Jak skonstatował Sąd Najwyższy w wyroku z 16 stycznia 2002 (IV CKN 610/00): „Ustalenie rzeczywistej wartości przejmowanych udziałów wspólnika wyłączonego ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością następuje na podstawie danych bilansu, przy uwzględnieniu wartości zbywczej majątku spółki, zbliżonej do ceny sprzedaży lub ceny rynkowej”. Sąd może też posiłkować się opinią biegłego rewidenta.

Jakie wynagrodzenie

Sąd, wydając orzeczenie, zakreśla termin, w jakim wyłączonemu wspólnikowi ma być uiszczona cena przejęcia jego udziałów powiększona o odsetki liczone od daty doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Istnieje możliwość złożenia owej ceny do depozytu sądowego.

Tak będzie, gdy wyłączony udziałowiec, z uwagi na konflikt, odmawia przyjęcia kwoty wpłaconej przez nabywcę. Rozliczenie ze wspólnikiem ma duże znaczenie. Jego zaniechanie wywołuje  skutek w postaci bezskuteczności wyroku o wyłączeniu, a w konsekwencji  ewentualną odpowiedzialność odszkodowawczą powodów wobec pozwanego.

Przy czym naprawienie szkody obejmuje rzeczywiście poniesione przez bezskutecznie wyłączonego udziałowca straty i utracone korzyści.

Zawieszenie praw udziałowych

W okresie między doręczeniem pozwu a rozliczeniem z pozwanym wspólnikiem wykonuje on wszelkie prawa i obowiązki w spółce. Można jednak przeciwdziałać wpływowi takiego udziałowca na funkcjonowanie podmiotu. Sytuację taką normuje art. 268 k.s.h.

W świetle tego przepisu sąd fakultatywnie zabezpiecza powództwo poprzez zawieszenie wspólnika w realizacji jego praw udziałowych. Warunkiem udzielenia zabezpieczenia jest wystąpienie ważnych powodów, np. nadużywanie przez pozwanego prawa indywidualnej kontroli.

Treść powołanego przepisu wskazuje jednoznacznie, że zawieszeniu ulegają jedynie prawa (z wyjątkiem osobistych), a nie obowiązki udziałowe. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 30 października 2002 (I ACa 352/02): „Zawieszenie wspólnika w wykonywaniu praw udziałowych (art. 268 k.s.h.) nie pozbawia go legitymacji czynnej w sprawie o unieważnienie uchwał zaskarżonych w okresie, gdy przysługiwały mu wszystkie prawa wspólnika”.

Natomiast „Przy ustalaniu quorum wymaganego do podejmowania uchwał przez zgromadzenie wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie uwzględnia się udziałów wspólnika zawieszonego w wykonywaniu jego praw członkowskich w spółce (...)” (z wyroku Sądu Najwyższego z 26 marca 2002, III CKN 1238/99).

Uprawnienia udziałowe są następujące: prawo do udziału w pracach organów spółki, zaskarżania uchwał oraz realizacji indywidualnej kontroli stanu spraw podmiotu. W postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia sąd może oznaczyć zakres zawieszenia, ograniczając go tylko do niektórych praw. Brak takiego ograniczenia należy interpretować jako zawieszenie wszystkich uprawnień.

Uchwały powzięte bez zawieszonego pozostają ważne nawet wtedy, gdy powództwo o wyłączenie tego wspólnika zostanie oddalone. W takiej sytuacji jednak pozostałoby mu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. Może być ono dochodzone w ciągu roku od daty zaistnienia szkody.

Jakie skutki

Następstwem prawomocnego orzeczenia o wyłączeniu wspólnika jest utrata jego członkostwa w spółce. Dotyczy to wszelkich jego praw i obowiązków osobistych oraz udziałowych.

Skutek ten  występuje wstecz, tzn. już od daty doręczenia mu pozwu, przy założeniu, oczywiście, że uiszczono mu  w terminie  cenę przejęcia udziałów. Wyeksponować jednak należy, że pozostają ważne czynności, w których brał on udział po dacie otrzymania pozwu, chyba że nastąpiło jego zawieszenie w wykonywaniu przysługujących mu praw udziałowych.

Uwaga! Zmiany w składzie udziałowców podlegają zgłoszeniu do KRS w ciągu siedmiu dni od daty uprawomocnienia się wyroku o wyłączeniu wspólnika.

Wzór pozwu

Płock, 31.10.2011

Do Sądu Okręgowego

Wydział Gospodarczy

w Łodzi

Powodowie:

1. Maja Iksińska

zam . ul. Agrestowa 137, 09-400 Płock,

wspólnik ABC sp. z o.o. ul. Czereśniowa 3, 09-400 Płock