Kłopoty z przekroczeniem rocznej podstawy wymiaru składek

Corocznie wraca temat przekroczenia limitu podstawy wymiaru składek, czyli kwoty równej 30-krotności przeciętnego planowanego na dany rok wynagrodzenia (w 2011 r. jest to 100 770 zł). Po jej przekroczeniu nie należy opłacać składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a od ubiegłego roku również daniny na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Niby prosta sprawa, znamy limit i wystarczy pilnować, aby w danym roku nie opłacić składek od wyższej kwoty. I dotyczy to tych finansowanych zarówno przez firmę, jak i ubezpieczonego.

W praktyce nie ma kłopotów, gdy za jedną osobę ZUS rozlicza jeden płatnik. Jemu jest najłatwiej ustalić, że czas przestać uiszczać składki emerytalno-rentowe (i ewentualnie na  FEP) w danym roku. Musi jedynie zliczać kwoty, od których począwszy od stycznia opłacił te daniny.

Wielu pracodawców

Dużo gorzej wygląda sytuacja osób, które albo zmieniają pracę w trakcie roku, albo równocześnie pracują w kilku miejscach.

To na nie art. 19 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) przerzucił odpowiedzialność za kontrolowanie własnych zarobków, a raczej podstawy wymiaru składek emerytalno-rentowych, i alarmowanie płatników o konieczności wstrzymania się z ich opłacaniem.

Co więcej, odpowiadają one za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłacenie należnych danin.

Zakres odpowiedzialności

Rodzi się jednak pytanie o zakres tej odpowiedzialności. Teoretycznie precyzuje go § 10 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (DzU nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Wskazuje, że w takiej sytuacji ubezpieczony ma obowiązek spłacić całość zadłużenia z tytułu składek emerytalno-rentowych, które powstało na skutek wprowadzenia w błąd oświadczeniem. A to oznaczałoby, że chodzi nie tylko o składki w części finansowanej przez niego, ale również przez płatnika, a ponadto o odsetki wynikające z  opóźnienia się z ich uregulowaniem.

Ale czy na pewno należy to tak rozumieć? Przecież rozporządzenie to akt wykonawczy do ustawy i nie może zmieniać określonych w niej reguł finansowania do ZUS. Natomiast ustawowy schemat finansowania składek jest sztywny – za  osobę, która sama wobec siebie nie pełni funkcji płatnika, większą część tych danin musi pokryć płatnik.

Nie bez znaczenia jest też to, że wskazany § 10 rozporządzenia mówi o takich skutkach wobec błędnego oświadczenia, o  którym mowa w art. 19 ust. 5 ustawy o sus. Ustawa reguluje natomiast kwestię tego oświadczenia w art. 19 ust. 6. Na jakiej właściwie podstawie żądać od  podwładnego, żeby za pomyłkę poniósł tak wysokie koszty?

Firma musi skorygować raporty i deklaracje, w których daniny zostały źle rozliczone, ale konsekwencje wobec ubezpieczonego nie powinny wykraczać poza zobowiązanie go do zwrotu odsetek z racji nieterminowej wpłaty tych składek.