Czy wypłata odszkodowania za rozwiązanie umowy przedwstępnej podlega VAT

Tak orzekł WSA we Wrocławiu w wyroku z 23 lipca 2013 r. (I SA/Wr 591/13).

Spółka zawarła umowy przedwstępne ze wspólnikami dotyczące kupna apartamentów, które to umowy wspólnicy postanowili rozwiązać. W związku z tym apartamenty zostały sprzedane innemu podmiotowi, jednak za cenę niższą od przewidzianej we wcześniejszych umowach.

Spółka i wspólnicy zawarli ugodę, w której jako kwota odszkodowania na rzecz spółki została wskazana różnica pomiędzy ceną sprzedaży apartamentów, którą mieli zapłacić wspólnicy, a ceną sprzedaży apartamentów uzgodnioną z podmiotem trzecim. Spółka zwróciła się do organu podatkowego z pytaniem, czy odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy przedwstępnej podlega opodatkowaniu VAT. Zdaniem spółki należy uznać, że wypłata tego typu odszkodowania jest czynnością niepodlegającą opodatkowaniu VAT. Wypłacona kwota jest jedynie rekompensatą strat poniesionych przez stronę i nie jest jej wynagrodzeniem.

Organ podatkowy stwierdził, że kwotę otrzymaną tytułem odszkodowania z powodu rozwiązania umowy przedwstępnej należy traktować jako odpłatne świadczenie usług zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT. Usługa spółki polega na zgodzie na wcześniejsze rozwiązanie umowy, w związku z czym występuje w tym przypadku ekwiwalent za otrzymane środki. Kwota odszkodowania odpowiada równowartości strat finansowych ponoszonych przez spółkę z powodu rozwiązanych przez wspólników umów przedwstępnych.

Sąd uchylił interpretację i przyznał, że odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy przedwstępnej nie podlega opodatkowaniu VAT. Spółka nie nawiązała nowego stosunku prawnego ze wspólnikami, w ramach którego wyrażałaby zgodę na rozwiązanie umowy, nie może więc tu być mowy o ekwiwalentności. Dodatkowo spółka nie świadczyła usług na rzecz wspólników. Jest to typowe odszkodowanie, dlatego nie podlega ono opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

—Marta Barczuk współpracowniczka zespołu zarządzania wiedzą podatkową firmy Deloitte

Natalia Duszkiewicz

Natalia Duszkiewicz konsultantka w Deloitte Doradztwo Podatkowe sp. z o.o. (biuro w Krakowie)

Kwestia opodatkowania podatkiem od towarów i usług odszkodowań z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy jest częstym przedmiotem sporów pomiędzy podatnikami a organami skarbowymi.

Organy, odwołując się do szerokiej definicji usług zawartej w ustawie o VAT, argumentują, że wypłacie odszkodowania towarzyszy wzajemne świadczenie drugiej strony polegające na zgodzie bądź też tolerowaniu przez drugą stronę wcześniejszego rozwiązania umowy (tak m.in. Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z 9 maja 2013 r., ITPP1/443-128/13/IK).

Ponadto organy wskazują, że zgoda na wcześniejsze rozwiązanie umowy jest jednym z elementów stosunku prawnego nawiązanego pomiędzy stronami na podstawie zawartej umowy. Z drugiej strony podatnicy wskazują, że istotą odszkodowania nie jest zapłata za wykonane świadczenie, lecz rekompensata za powstałą szkodę, a zatem nie można traktować odszkodowania jako wynagrodzenia za wyświadczoną usługę, podlegającego opodatkowaniu VAT. Co do zasady rację w tym sporze należy przyznać podatnikom, na co wskazuje również orzecznictwo sądowo-administracyjne (tak m.in. NSA w wyroku z 29 maja 2012 r., I FSK 1413/11).