Przykład 10
Sytuacja jak w przykładzie 9, przy czym statut przewiduje ewentualność przystąpienia do S.K.A. nowego komplementariusza. Pani Donata nie wyraziła jednak zgody na zmianę statusu pani Konstancji, argumentując, że w spółce musi pozostać co najmniej jeden akcjonariusz (pani Konstancja zamierzała zaś sprzedać wszystkie akcje). Abstrahując od motywów, jakimi kierowała się przy podjęciu decyzji pani Donata, jej sprzeciw wyłącza możliwość przystąpienia pani Konstancji do spółki w roli komplementariusza.
Przykład 11
Pan Marcin (kandydat na przyszłego komplementariusza w S.K.A.) złożył oświadczenie o: przystąpieniu do spółki, wyrażeniu zgody na brzmienie statutu i wartości jego wkładu (wkład 10 tys. zł). Na skutek przeoczenia notariusz zaprotokołował jedynie dwa ostatnie oświadczenia. Pan Marcin uznał, że można naprawić owo uchybienie poprzez dołączenie pisemnego oświadczenia o przystąpieniu przez niego do S.K.A. w charakterze komplementariusza. Nie jest to słuszne stanowisko. Takie oświadczenie z uwagi na niedochowanie formy aktu notarialnego będzie dotknięte sankcją nieważności – wniosek o wpisanie nowego komplementariusza w KRS zostanie oddalony. Nie ma znaczenia, że pozostałe oświadczenia złożono w notarialnej formie.
Przykład 12
Sytuacja jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że wszystkie wymagane oświadczenia pana Marcina znalazły odzwierciedlenie w akcie notarialnym. Walne zgromadzenie (za zgodą wszystkich komplementariuszy) podjęło jednak pisemną uchwałę o zmianie statutu uwzględniającą przystąpienie pana Marcina do S.K.A. w roli komplementariusza. Uchwała ta jest zatem nieważna, bo nie zachowano formy aktu notarialnego. Wniosek zaś o wpisanie nowego komplementariusza w KRS zostanie oddalony.
Gdy akcjonariusz staje się komplementariuszem, nie musi to oznaczać, że traci status akcjonariusza >patrz przykład 13 i 14.
Przykład 13
Sytuacja jak w przykładzie 10, z tą różnicą, że pani Donata wyraziła zgodę na zmianę statusu pani Konstancji, a w spółce jest jeszcze jeden akcjonariusz. Jeżeli zatem pani Konstancja faktycznie dokona zbycia wszystkich akcji, wówczas przestanie być akcjonariuszem (przy założeniu, że nie wniesie wkładu na kapitał zakładowy tylko inne fundusze), a stanie się wyłącznie komplementariuszem.
Przykład 14
Sytuacja jak w przykładzie 9, ale pani Konstancja nie zamierza sprzedać swoich akcji. W takim przypadku będzie akcjonariuszem i komplementariuszem.
Nowy komplementariusz powinien wnieść wkłady na inne niż kapitał zakładowy fundusze (jeżeli wniesie wkłady również na kapitał zakładowy, wówczas jednocześnie będzie akcjonariuszem). Gdy jednak nastąpiłoby umorzenie akcji, to wydaje się, że brak jest przeszkód, aby wkłady wniesione na kapitał zakładowy „zaliczyć" na wkłady komplementariusza na te inne fundusze. Wniesienie wkładu na kapitał zakładowy przez nowego komplementariusza pociąga za sobą obowiązek powzięcia uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego. Uzyskanie statusu komplementariusza przez akcjonariusza jest możliwe, gdy w spółce jest jeszcze co najmniej jeden akcjonariusz.
Uwaga! Nowy komplementariusz odpowiada także za zobowiązania S.K.A. istniejące w chwili wpisania go do KRS. Jeżeli komplementariuszem stanie się dotychczasowy akcjonariusz, to odpada, w konsekwencji, wyrażona w art. 135 k.s.h., generalna zasada braku jego odpowiedzialności za ww. zobowiązania spółki.
Postanowienia statutu niezgodne z dyspozycją art. 136 k.s.h. (stanowiącego o zasadach przystąpienia do S.K.A. nowego komplementariusza) nie wywołują skutków prawnych wobec osób trzecich, a ewentualnie tylko w stosunkach wewnętrznych (jeżeli tak stanowi statut) >patrz przykład 15 i 16.
Przykład 15
Pan Patryk jest komplementariuszem (jednym z dwóch) w S.K.A. Wcześniej był akcjonariuszem (utracił ten status). W chwili wpisu pana Patryka do KRS (w nowej roli) spółka miała zadłużenie wobec jej kontrahentów w wysokości 20 tys. zł. Pan Patryk stwierdził, że nie ponosi odpowiedzialności za długi, bo powstały i stały się wymagalne, gdy był jeszcze akcjonariuszem. Akcjonariusz zaś nie odpowiada za zobowiązania spółki. Nie jest to właściwy pogląd. Pan Patryk stał się komplementariuszem. Odpowiada zatem za zobowiązania spółki, istniejące w dacie wpisania go do KRS (czyli m.in. za te w kwocie 20 tys. zł), solidarnie ze spółką i pozostałym komplementariuszem. Jest to odpowiedzialność osobista, nieograniczona i subsydiarna (wierzyciele mogą dochodzić zaspokojenia z prywatnego majątku pana Patryka, gdy egzekucja z majątku S.K.A. okaże się bezskuteczna).
Przykład 16
Sytuacja jak w przykładzie nr 15, z tą różnicą, że statut S.K.A. stanowi, iż osoba przystępująca do spółki w charakterze komplementariusza odpowiada za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania nowego komplementariusza do KRS. Jeżeli status komplementariusza uzyskał dotychczasowy akcjonariusz, wówczas w przypadku zapłaty przez niego w całości lub w części zobowiązania podmiotu może on się domagać solidarnej zapłaty uiszczonej przez siebie kwoty od pozostałych komplementariuszy (w częściach równych). Jest to dopuszczalny zapis. W takiej sytuacji, panu Patrykowi, który ewentualnie zapłaci za S.K.A. 20 tys. zł albo określoną część tej kwoty, będzie przysługiwało roszczenie regresowe (o zapłatę połowy uiszczonej sumy) względem drugiego komplementariusza. Opcja ta byłaby wykluczona, gdyby statut S.K.A. nie zawierał ww. postanowienia, albo gdyby pan Patryk nie był wcześniej akcjonariuszem, tylko zupełnie nowym wspólnikiem.
Uwaga! Statut S.K.A. może przewidywać, że warunkiem przystąpienia do niej będzie spełnienie przez nowego komplementariusza dodatkowych przesłanek, np. posiadanie kierunkowego wykształcenia >patrz przykład 17.
Przykład 17
Statut S.K.A. stanowi, że możliwe jest przystąpienie do spółki nowego komplementariusza. Pretendent do uzyskania takiego statusu musi jednak legitymować się wyższym wykształceniem i mieć co najmniej 35 lat. Osobom niespełniającym ww. kryteriów dotychczasowi komplementariusze zobowiązani są odmówić zgody na przystąpienie do spółki w opisanym charakterze. Takie uregulowanie jest dopuszczalne. Jeżeli kandydat na nowego komplementariusza nie będzie w odpowiednim wieku albo/i nie udokumentuje wyższego wykształcenia, wówczas nie dołączy do S.K.A. w roli komplementariusza.
Pozbawienie prawa reprezentowania
Spółkę komandytowo-akcyjną reprezentują komplementariusze. Ewentualne ujęcie tego prawa zaś może mieć charakter dobrowolny bądź przymusowy, a także pierwotny lub następczy. Z pierwotnym mamy do czynienia, gdy komplementariusz wyraził zgodę na odebranie mu tego uprawnienia w pierwszej wersji statutu. Jest zatem dobrowolne >patrz przykład 18.
Następcze natomiast, czyli na późniejszym etapie trwania spółki, pociąga za sobą konieczność zmiany statutu podmiotu i wymaga zgody wszystkich pozostałych komplementariuszy. Jeżeli wspólnik zaakceptował pozbawienie go prawa reprezentacji, zmiana statutu jest skuteczna >patrz przykład 19. W przeciwnym razie powinien on zgłosić sprzeciw wobec uchwały do protokołu walnego zgromadzenia albo gdy np. nie był na nim obecny, w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. W tej drugiej opcji, na złożenie sprzeciwu ma maksymalnie 1 miesiąc od daty powzięcia uchwały >patrz przykład 20. Sprzeciw niweczy uchwałę o pozbawieniu komplementariusza prawa reprezentacji i zmianę statutu, chyba że spółka w jego następstwie wystąpi ze stosownym powództwem (o ujęcie komplementariuszowi prawa reprezentacji) do sądu rejonowego (przy wartości przedmiotu sporu do 75 tys. zł) lub okręgowego (jeżeli w.p.s. przekracza 75 tys. zł – sądu gospodarczego właściwego dla siedziby podmiotu, a pozew zostanie uwzględniony.
Przykład 18
Panowie: Michał, Piotr i Paweł zamierzają zawrzeć umowę spółki komandytowo-akcyjnej. Dwaj ostatni mają być komplementariuszami, przy czym pan Piotr nie chce reprezentować S.K.A. Z uwagi na to, w statucie znalazł się zapis, że owo uprawnienie przysługuje wyłącznie panu Pawłowi. Zapis ten jest prawidłowy. Pan Piotr mógł zrezygnować z prawa reprezentacji podmiotu już na etapie podpisywania statutu.
Przykład 19
Sytuacja jak w przykładzie nr 18, z tą różnicą, że pan Piotr stwierdził, iż nie chce mieć prawa do reprezentowania spółki już po podpisaniu statutu. Jego decyzja pociągnie zatem za sobą obowiązek podjęcia przez walne zgromadzenie notarialnej uchwały w/s zmiany statutu, za zgodą wszystkich komplementariuszy, pod rygorem nieważności.
Przykład 20
Walne zgromadzenie S.K.A., za zgodą wszystkich pozostałych komplementariuszy, podjęło uchwałę o pozbawieniu pani Justyny (komplementariusza) prawa reprezentowania spółki. Pani Justyna nie zgadza się z decyzją. Powinna ona zgłosić sprzeciw albo do protokołu walnego zgromadzenia, a jeżeli nie była na nim obecna bądź już po jego odbyciu uznała, że owa decyzja jest dla niej krzywdząca, w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym, pod warunkiem, że nie minął 1 miesiąc od daty powzięcia przedmiotowej uchwały. Zaniechanie zgłoszenia przez panią Justynę sprzeciwu jest równoznaczne w skutkach z aprobatą decyzji o pozbawieniu jej prawa reprezentacji S.K.A.
Jedyną drogą do odjęcia komplementariuszowi prawa reprezentacji, który się temu sprzeciwił, jest zatem prawomocne orzeczenie sądu gospodarczego. Przy czym, pozbawienie prawa reprezentacji na podstawie wyroku może nastąpić wyłącznie z ważnych powodów. Kodeks spółek handlowych nie definiuje jednak tego pojęcia ani nie zawiera choćby przykładowego wyliczenia owych istotnych przyczyn. Orzecznictwo także milczy na ten temat. Nie ma przeszkód, aby katalog tych przesłanek umieścić w statucie spółki. Nie jest on wiążący dla sądu, który o tym, czy zaistniał ww. ważny powód rozstrzyga na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Odebranie komplementariuszowi z mocy prawomocnego orzeczenia prawa reprezentacji podmiotu, wbrew jego sprzeciwowi, zwalnia tego wspólnika od odpowiedzialności osobistej za zobowiązania podmiotu powstałe od chwili wykreślenia go z KRS jako osoby umocowanej do dokonywania w imieniu spółki czynności prawnych >patrz przykład 21. Jeżeli zaś zgłoszono sprzeciw, który zniweczył uchwałę o zmianie statutu i pozbawieniu komplementariusza prawa do reprezentacji podmiotu albo gdy wyraził on zgodę (w pierwotnym brzmieniu statutu bądź w wyniku jego zmiany) na ujęcie mu prawa reprezentacji, okoliczności te nie powodują żadnej zmiany w sferze jego odpowiedzialności za długi wobec osób trzecich, nadal jest więc ona osobista, nieograniczona, solidarna oraz subsydiarna > patrz przykład 22.
Przykład 21
Pani Aleksandra prawomocnym wyrokiem sądu gospodarczego została pozbawiona prawa reprezentacji S.K.A. Stosowny wpis pojawił się w KRS 17 czerwca 2015 r. Pani Aleksandra ponosi zatem odpowiedzialność osobistą za ewentualne zaległości spółki istniejące na dzień 16 czerwca 2015 r. Długi powstałe dopiero 17 czerwca 2015 r. albo później nie będą już obciążać pani Aleksandry.
Przykład 22
Pani Weronika (komplementariusz), od początku istnienia S.K.A., nie była uprawniona do jej reprezentacji. Uważa, że to uwalnia ją od odpowiedzialności za ewentualne zaległości spółki. Nie jest właściwy pogląd. Okoliczność ta nie powoduje zmiany w sferze jej odpowiedzialności za długi podmiotu wobec osób trzecich (ewentualnie może modyfikować zasady tej odpowiedzialności w relacjach wewnętrznych, a więc między komplementariuszami a spółką, pod warunkiem, że statut S.K.A. tak stanowi).
Autorka jest adwokatem
Podstawa prawna: art. 10, a nadto 22 § 2, 61, 65 w zw. z art. 126 § 1 pkt 1, a także art. 130 pkt 4 i 7, art. 125, 131, 132, 135–137, 139, 146 § 2 pkt 8, art. 148 § 1 pkt 4 oraz art. 149 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. DzU z 2015 r., poz. 4), art. 73 § 2 oraz art. 77 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tj. DzU z 2015 r., poz. 539) w zw. z art. 2 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. DzU z 2015 r., poz. 4), art. 22 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. DzU z 2015 r. poz. 238), art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (DzU z 1989 r. nr 33, poz. 175 ze zm.), art. 16, 17 pkt 4 oraz 40 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tj. DzU z 2015 r., poz. 539).
