Upadająca firma będzie zwolniona z kosztów sądowych

W praktyce chodzi o 1 tys. zł opłaty (dawniej wpisu), którą należy załączyć do wniosku o ogłoszenie upadłości. Na kwotę tę nie stać, jak życie pokazuje, niektórych przedsiębiorców stojących przed bankructwem.

Realizacja wskazań Trybunału

Nowela uchyli art. 32 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego. Zgodnie z tym przepisem w stosunku do dłużnika, a więc przedsiębiorcy, wobec którego toczy się postępowanie upadłościowe, nie stosuje się przepisów o zwolnieniu z kosztów sądowych. Projekt Senatu ma dostosować prawo upadłościowe do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 maja 2012 r. (sygn. P 11/10). TK stwierdził niekonstytucyjność przepisu, ale tylko w zakresie, w jakim dotyczy spółek z o.o.

O ile wierzyciel występujący z wnioskiem o ogłoszenie upadłości może ubiegać się o zwolnienie ze wspomnianej opłaty (1 tys. zł) i w ogóle kosztów sądowych – jak każdy uczestnik sprawy cywilnej – o tyle przedsiębiorca (dłużnik) inicjujący postępowanie upadłościowe (wszystko jedno, czy z likwidacją, czy z układem) nie może skorzystać z takiego zwolnienia. Zasada ta odnosi się zresztą także do innych opłat, np. wyłożenia pieniędzy na wynagrodzenie biegłego.

Bez opłaty sąd zwraca wniosek, co oznacza, że nie wywiera on żadnych skutków – postępowanie upadłościowe nie jest wszczęte. Rezultatem tego zaś może być – i w praktyce nieraz bywa – odpowiedzialność członków władz dłużnika za niezgłoszenie na czas firmy do upadłości (w szczególności odszkodowawcza za niespłacone długi spółki).

– Dzięki proponowanemu rozwiązaniu osoby sprawujące zarząd nad bankrutującą firmą uzyskają szansę na wywiązanie się z ustawowego obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu niewypłacalnego. Oczywiście treść orzeczenia sądu w takim wypadku może być tylko jedna: po pierwsze – zwolnić od kosztów, po drugie – oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości z braku majątku na pokrycie kosztów – mówi Piotr Zimmerman, radca prawny, autor komentarza do prawa upadłościowego. – Takie orzeczenie potrzebne jest wierzycielom, aby wpisać należności od niewypłacalnego dłużnika w koszty prowadzonej działalności i przynajmniej odzyskać zapłacony podatek.

Zwolnienie szerzej

Trybunał wskazał, że koszty procesu (pamiętajmy, że jest to też źródło dochodu budżetu) powinny być ustalane w proporcji do przedmiotu postępowania. W tym wypadku chodzi o ogłoszenie upadłości, która uruchamia zakończenie działalności gospodarczej zadłużonego przedsiębiorcy.

TK odrzucił też opinie, że wyłączenie zwolnienia z kosztów usprawiedliwia doprowadzenie firmy do niewypłacalności, gdyż brak (odmowa) takiego zwolnienia nie może być sankcją za rzekomo zawinione postępowanie przedsiębiorcy.

Trybunał nie narzucił sposobu uregulowania tej kwestii, a Senat uznał, że najlepsze będzie zastosowanie ogólnych zasad z ustawy o kosztach sądowych, a więc stosowanych we wszystkich sprawach cywilnych.

Ustawa o kosztach sądowych stanowi, że zwolnienia od kosztów może się domagać osoba, która złoży oświadczenie, że nie jest zdolna ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, a w wypadku spółki (osoby prawnej) – że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie.

Nowela oczywiście zmniejszy wpływy budżetu. Zresztą już są one zmniejszone, gdyż sądy uwzględniają orzeczenie Trybunału.

– Trudno polemizować z argumentami Trybunału. Dopuszczenie w sprawach upadłościowych pełnej procedury zwolnienia z kosztów sądowych może wydłużyć to postępowanie, a zamysłem prawa upadłościowego i naprawczego z 2003 r. było właśnie zapewnienie szybkości tej procedury. To się zresztą udało w znacznym stopniu – wskazuje sędzia Cezary Zalewski, zastępca szefa warszawskiego sądu upadłościowego. – Wydaje się, że skoro staruszka odkłada pieniądze na swój pogrzeb, to można wymagać od przedsiębiorcy, by dysponował 1 tys. zł na opłacenie wniosku o ogłoszenie swojej upadłości, by na tej drodze zakończyć działalność – dodaje.