BHP: jak zadbać o wzrok, dostęp tlenu i ciepła dla pracowników

Pomieszczenia stałej pracy powinny być, w miarę możliwości, oświetlone światłem dziennym. To oznacza, że w pomieszczeniach pracy powinny być otwory okienne lub dachowe, które umożliwiają bezpośredni dopływ światła dziennego.

Warunku tego nie wymaga się w stosunku do pomieszczeń tak zlokalizowanych, że nie ma technicznych możliwości zapewnienia oświetlenia dziennego oraz w sytuacji, gdy jest to niewskazane ze względu na technologię produkcji (np. ciemnie fotograficzne). Aby jednak móc użytkować takie pomieszczenie, trzeba uzyskać zgodę właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, którą wydaje on w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy.

Z widokiem na świat

W pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi stosunek powierzchni okien, liczony w świetle ościeżnic do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8. Natomiast w innym pomieszczeniu, w którym oświetlenie naturalne jest wymagane ze względów na przeznaczenie, musi to być co najmniej 1:12.

Okna i świetliki trzeba wyposażyć w odpowiednie urządzenia eliminujące nadmierne operowanie promieni słonecznych padających na stanowiska pracy, np. rolety, żaluzje, czy markizy.

Jeżeli okna i świetliki są jednocześnie przeznaczone do wietrzenia pomieszczeń, powinny być wyposażone w urządzenia pozwalające na otwieranie ich w sposób łatwy i bezpieczny z poziomu podłogi oraz ustawianie części otwieranych w pożądanym położeniu.

Natomiast w pomieszczeniu pracy o dużej wilgotności powietrza (np. kuchnie, przetwórstwo żywności) okna, świetliki i naświetla powinny być wykonane w sposób zapobiegający skraplaniu się na nich pary wodnej. W przypadku szczególnie dużego zaparowania pomieszczenia i możliwości spadania kropel wody na stanowisko pracy, należy zainstalować rynienki lub inne urządzenia odprowadzające wodę z okien, świetlików i naświetli.

Szyby w oknach i świetlikach powinny być czyste. Muszą też przepuszczać dostateczną ilość światła, co oznacza, że trzeba je okresowo myć od wewnątrz i zewnątrz. Dlatego organizując stanowiska pracy należy pamiętać, aby zapewnić dogodny i bezpieczny dostęp do okien i świetlików.

Oświetlenie dzienne na poszczególnych stanowiskach pracy powinno być dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokładności. Stosunek wartości średnich natężenia oświetlenia w pomieszczeniach sąsiadujących ze sobą, przez które odbywa się komunikacja wewnętrzna, nie powinien być większy niż 5 do 1. Przy wyjściu z pomieszczeń, w których ze względów technologicznych praca jest wykonywana w ciemności (np. ciemnie optyczne), trzeba zapewnić warunki umożliwiające stopniową adaptację wzroku.

W pomieszczeniach i miejscach pracy, w których w razie awarii oświetlenia mogą wystąpić zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników, trzeba zapewnić oświetlenie awaryjne. Musi ono się włączać samoczynnie i działać do czasu opuszczenia pomieszczenia przez pracowników, np. z dużej hali produkcyjnej czy biurowca o skomplikowanym układzie komunikacyjnym, i/lub do czasu zakończenia rozpoczętych czynności, np. dokończenia operacji w szpitalu, zakończenia procesu technologicznego.

Niezależnie od oświetlenia dziennego w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie elektryczne o parametrach zgodnych z Polską Normą „PN-EN 12464-1:2004 Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach".

Oświetlenie elektryczne

W tej normie podano minimalne natężenia oświetlenia elektrycznego w zależności od rodzaju stanowiska pracy oraz rodzaju czynności wykonywanych w danym pomieszczeniu.

Dla przykładu liczba luksów w różnych pomieszczeniach wynosi:

• w strefie komunikacyjnej i korytarzach – 100 lx

• na schodach i chodnikach – 150 lx,

• w pomieszczeniach przy wykonywaniu czynności związanych z:

–obróbką skrawaniem zgrubną i średnią 300 lx oraz precyzyjną - 500 lx,

– obróbką skrawaniem materiałów o grubości powyżej 5 mm – 200 lx

– trasowaniem lub sprawdzaniem dokładności wykonywania – 750 lx,

– montażem i wykonywaniem narzędzi, produkcją urządzeń tnących – 750 lx.

W razie konieczności można również stosować przenośne źródła światła elektrycznego, np. w postaci lamp przenośnych.

Oświetlenie pomieszczeń lub stanowisk pracy nie może przy tym powodować:

• wydłużonych cieni,

• olśnienia wzroku,

• zmiany barwy znaków lub zakłóceń odbioru i postrzegania sygnałów oraz znaków stosowanych w transporcie,

• zjawisk stroboskopowych.

Instalacje oświetleniowe w pomieszczeniach, w których znajdują się miejsca pracy oraz w korytarzach powinny być dobrane i wykonane tak, aby nie narażały pracownika na wypadek powodowany rodzajem zainstalowanego oświetlenia – tj. odpowiednio wysoko.

Konstrukcja i obudowa oraz sposób zasilania w energię elektryczną lamp przenośnych nie mogą powodować zagrożenia porażeniem prądem elektrycznym (np. przez stosowanie obniżonego napięcia zasilania).

Powietrze, ale nie przeciąg

W pomieszczeniu pracy należy zapewnić wymianę powietrza wynikającą z jego potrzeb użytkowych i funkcji, bilansu ciepła i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych. W szczególności w pomieszczeniu, w którym wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia, trzeba zapewnić taką wymianę powietrza, aby nie były przekraczane wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń tych substancji.

W pomieszczeniach pracy, w których następuje znaczne wydzielanie się ciepła przez promieniowanie (np. obróbka cieplna materiałów, piekarnia) należy stosować nawiewną wentylację miejscową.

Urządzenia lub ich części, z których mogą wydzielać się szkodliwe gazy, pary lub pyły, powinny być zhermetyzowane. W razie braku możliwości zhermetyzowania, trzeba je wyposażyć w miejscowe wyciągi, np. w laboratoriach chemicznych, stolarniach, spawalniach.

Powietrze doprowadzane do pomieszczeń pracy z zewnątrz przy zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.

Klimatyzacja lub wentylacja nie może powodować przeciągów, wyziębienia lub przegrzewania pomieszczeń pracy. Ale wymóg ten nie dotyczy wentylacji awaryjnej.