Realizacja polskich wyroków gospodarczych w Chinach

Problematyka wzajemnego uznawania i wykonywania orzeczeń na arenie międzynarodowej jest zagadnieniem niezwykle istotnym dla podmiotów gospodarczych, posiadających swoje siedziby i majątek w różnych państwach.

Orzeczenia wydane w państwie innym niż to, w którym planowane jest jego wykonanie, podlegają, co do zasady, obowiązkowi stwierdzenia dopuszczalności ich przymusowego wykonania na terytorium tego państwa.

Procedura ta, nazwana exequatur, przeprowadzana jest w państwie wykonania według prawa wewnętrznego tego kraju. Pozytywne zakończenie postępowania oznacza, że orzeczenie zagraniczne uzyskuje taką moc jak orzeczenie krajowe, ze wszystkimi konsekwencjami prawnymi wynikającymi z prawa krajowego.

Brak uznania orzeczenia powoduje konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania na terenie państwa, w którym ma być ono wykonane. Wiąże się to z koniecznością poniesienia dalszych kosztów oraz niejednokrotnie długim oczekiwaniem na uzyskanie świadczenia objętego orzeczeniem.

W sytuacji gdy dłużnik posiada majątek w kilku państwach, procedura ta musi zostać powtórzona w każdym z nich niezależnie, bo każde państwo ma własne przesłanki uznania obcych orzeczeń.

Zasada wzajemności lub odpowiednia umowa

Do uznania i wykonania orzeczenia w państwach niebędących członkami Unii Europejskiej wymaga się spełnienia przesłanki wzajemności albo zawarcia odpowiedniej umowy międzynarodowej, która reguluje odpowiednią procedurę.

Powyższa zasada obowiązuje również w stosunkach polsko-chińskich. Wzajemne uznanie i wykonanie orzeczeń podlega przepisom umowy międzynarodowej o pomocy prawnej w sprawach cywilnych i karnych, zawartej między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Chińską Republiką Ludową (zwanej dalej umową) z 5 czerwca 1987.

Umową objęte są orzeczenia w sprawach cywilnych, karnych, dotyczące powództw o odszkodowanie oraz w sprawach spadkowych (wydanych przez właściwe organy) i sądownictwa arbitrażowego.

W rozumieniu umowy orzeczeniem sądowym jest też ugoda sądowa w sprawach cywilnych. Pojęcie „sprawa cywilna” należy rozumieć szeroko, obejmuje ono bowiem sprawy dotyczące praw osobistych i majątkowych z zakresu prawa handlowego, rodzinnego i prawa pracy.

Osobnym zagadnieniem jest uznawanie i wykonywanie zagranicznego orzeczenia sądu arbitrażowego. Orzeczenie takie podlega uznaniu i wykonaniu, jeżeli istnieje umowa o pomocy prawnej lub podobny traktat bądź też państwa zobowiązały się do respektowania zasady wzajemności.

Do problematyki sądownictwa polubownego na gruncie wykonywania orzeczeń polskich na terytorium Chińskiej Republiki Ludowej stosowane są postanowienia konwencji z 10 czerwca 1985 o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych.

Do sądu ludowego

Postępowanie o uznanie i stwierdzenie wykonalności wszczyna się na wniosek skierowany do właściwego sądu chińskiego. Do złożenia wniosku uprawniony jest jedynie sąd polski albo strona postępowania.

Z godnie z prawem chińskim właściwym do uznania i stwierdzenia wykonalności zagranicznego wyroku jest sąd ludowy (odpowiednik polskiego sądu okręgowego) miejsca zamieszkania osoby fizycznej lub siedziby osoby prawnej (np. spółki chińskiej będącej zgodnie z wyrokiem dłużnikiem).

W przypadku gdy pozwany nie ma miejsca zamieszkania ani zwykłego pobytu w Chinach, ale znajduje się tam jego majątek, właściwym będzie sąd ludowy, w okręgu którego znajdują się jego składniki majątkowe. Do wniosku należy dołączyć załączniki >patrz ramka.

Po złożeniu wniosku sąd chiński bada go i rozstrzyga o jego losie. Przede wszystkim sąd dokonuje weryfikacji, czy zagraniczne orzeczenie nie narusza podstawowych zasad prawnych, suwerenności Chin oraz chińskiego interesu publicznego.

W postępowaniu o uznanie lub zezwolenie na wykonanie orzeczenia sąd chiński powinien badać wyłącznie, czy orzeczenie odpowiada warunkom wynikającym z postanowień ww. umowy międzynarodowej.

Klauzula wykonalności

Sąd nie może żądać zabezpieczenia kosztów postępowania, a jedynie wymagać uiszczenia zaliczki na te koszty. W tym celu sąd powinien stosować takie same zasady, jak wobec obywateli chińskich.

Jeżeli wniosek zostanie pozytywnie rozpatrzony, sąd ludowy stwierdza wykonalność orzeczenia poprzez nadanie mu chińskiej klauzuli wykonalności. Do przeprowadzenia egzekucji właściwe są chińskie organy ścigania do spraw cywilnych, które stosują przepisy chińskiego prawa o egzekucji w sprawach cywilnych.

Bez uznania i wykonania

Sąd chiński może odmówić na podstawie umowy uznania i wykonania polskiego orzeczenia.

Niezbędne załączniki

Do wniosku o uznanie wykonalności należy dołączyć następujące dokumenty:

- uwierzytelniony odpis polskiego orzeczenia – jeżeli z orzeczenia nie wynika, że jest ono prawomocne i wykonalne, zaświadczenie wydane przez polski sąd, które potwierdza jego wykonalność i prawomocność;

- dowód dokonania doręczenia orzeczenia lub inny dokument zastępujący doręczenie w ramach procedury przeprowadzonej w Polsce;

- zaświadczenie polskiego sądu, że przegrywająca strona była należycie wezwana, a ponadto, w przypadku gdy nie miała zdolności procesowej lub jej zdolność procesowa była ograniczona, dokument stwierdzający, że strona ta była należycie reprezentowana;

- uwierzytelnione tłumaczenie wniosku i załączników na język chiński lub język angielski.

Jeżeli sąd chiński stwierdzi naruszenia, które uniemożliwiają uznanie i wykonanie orzeczenia, zawiadomi wnioskodawcę (stronę polską) o przyczynach odmowy. Gdy zapadnie decyzja o nieuwzględnieniu wniosku, jest ona ostateczna i nie podlega zaskarżeniu.

Orzeczenia arbitrażowe

Do uznania polskiego orzeczenia sądu arbitrażowego właściwy jest chiński sąd ludowy miejsca zamieszkania pozwanego lub miejsca położenia majątku pozwanego.

Sąd jest zobowiązany uznać i wykonać orzeczenie sądu arbitrażowego, jeżeli nie zachodzą przesłanki zawarte w art. V konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych (odmowa uznania i wykonania orzeczenia sądu arbitrażowego) a orzeczenie sądu polubownego jest ważne i nie zostały naruszone przepisy procesowe i podstawowe zasady prawa chińskiego.

Jakie mogą być przyczyny odmowy

Możliwe powody odmowy uznania i wykonania polskiego orzeczenia:

- na podstawie chińskiego prawa sąd polski nie posiadał jurysdykcji do wydania orzeczenia w sprawie;

- orzeczenie zgodnie z prawem polskim nie jest prawomocne i wykonalne;