Zgodnie z art. 79a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej pracownik organu kontroli może podjąć czynności kontrolne dopiero po okazaniu przedsiębiorcy lub osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Od tej zasady ustawa przewiduje jednak określone wyjątki.
Czynności kontrolne bez doręczenia upoważnienia (oraz wcześniejszego zawiadomienia) mogą być podjęte, gdy:
- są niezbędne do przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia, a także
- gdy przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.
W opisywanych sytuacjach osoba podejmująca kontrolę jest zobowiązana okazać legitymację służbową i przed podjęciem czynności poinformować kontrolowanego przedsiębiorcę lub osobę, wobec której podjęto czynności kontrolne, o ich prawach i obowiązkach w trakcie kontroli. Uprawnienie do podjęcia czynności kontrolnych bez doręczenia upoważnienia nie oznacza, że nie musi być ono doręczone w terminie późniejszym. Zgodnie z ustawą musi to nastąpić nie później niż do trzeciego dnia od wszczęcia kontroli.
