Służba zastępcza polega na wykonywaniu w czasie pokoju prac na rzecz: ochrony środowiska, ochrony przeciwpożarowej, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, opieki nad osobami niepełnosprawnymi albo bezdomnymi oraz na rzecz administracji publicznej i wymiaru sprawiedliwości. Trwa 18, a dla absolwentów szkół wyższych sześć miesięcy.
Nie każdy przedsiębiorca może jednak zostać pracodawcą poborowych. Ustawodawca zdecydował, że służbę zastępczą odbywa się w państwowych i samorządowych jednostkach organizacyjnych, zakładach opieki zdrowotnej oraz w organizacjach pożytku publicznego. Najczęściej poborowi trafiają do domów opieki społecznej, hospicjów czy szpitali. Minister pracy prowadzi spis pracodawców, u których mogą pracować osoby w ramach służby zastępczej.
Aby znaleźć się na tej liście, instytucja czy szpital musi przejść procedurę weryfikacyjną, którą rozpoczyna złożenie wniosku.
Ale poborowy nie ma prawa wyboru miejsca pracy. O tym, gdzie trafi, decyduje marszałek województwa. Przepisy zobowiązują go jednak, aby przeznaczonego do służby zastępczej skierował do pracodawcy, który ma siedzibę w pobliżu miejsca stałego albo czasowego, trwającego ponad dwa miejsca pobytu poborowego. Oczywiście nie jest to bezwzględny wymóg. Stanie się tak, gdy marszałek będzie miał wolne miejsca w firmie, która może przyjmować ludzi do tej służby. Trzeba pamiętać, że skierowanie do jej odbycia w organizacji pożytku publicznego, którą jest jednostka organizacyjna Kościoła lub związku wyznaniowego mająca osobowość prawną, nastąpi wyłącznie za zgodą poborowego.
Mimo że poborowy nie ma statusu pracownika, tam, gdzie został skierowany, przysługują mu uprawnienia podobne do tych z kodeksu pracy. Wynikają one jednak z ustawy o służbie zastępczej z 28 listopada 2003 r. (DzU nr 223, poz. 2217 ze zm., dalej ustawa). Zgodnie z nią wobec odbywających służbę zastępczą należy odpowiednio stosować przepisy kodeksu pracy dotyczące czasu pracy, zasad bhp, obowiązków pracodawcy i pracownika, ochrony wynagrodzenia, odpowiedzialności materialnej, nagród, kar i wyróżnień oraz świadczeń przysługujących przy czasowej niezdolności do pracy.